اکتبر 19

مقاله ای مفید از آقای رضا اکبرنژاد به دستمان رسید که با کسب اجازه از مولف، آن را در این وبلاگ بازنشر کردیم و امیدواریم برای خوانندگان مفید باشد. این مقاله  به بحث در مورد چگونگی استفاده از سرویس های آنلاین معروف به  پروفایل پژوهشگران پرداخته است و مولف سعی کرده است که به زبانی ساده به معرفی سه سرویس مشهور در این زمینه و نحوه ی استفاده از آنها بپردازد.

به عنوان مقدمه ذکر می شود که این سرویس ها که از سرویس های جانبی پایگاه های بزرگ نشر و فهرست بندی و جستجوی انتشارات علمی دنیا مانند scopus و گوگل هستند به منظور ارائه تسهیلات بیشتر به محققان ارائه می شوند به عنوان مثال می توانید مقالاتی که توسط خودتان منتشر شده اند را زیر نظر گرفته و از تعداد رجوع هایی که در مقالات دیگر به آنها شده است مطلع شوید و همچنین آنها را آنالیز کنید و h-index  خود را مشاهده نمایید و خدمات بسیار دیگر که هر سرویس دهنده ای خدمات مختص خودش را نیز دارد.

آنچه در زیر می آید متن مقاله ی آقای رضا اکبرنژاد است و توسط گت پیپر نوشته نشده است: دانلود فایل PDF

آشنایی با معروف ترین سامانه های پروفایل پژوهشگران
رضا اکبرنژاد*
(Akbarnejad.reza[at]gmail[dot]com)
*دانشجوی دکتری علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه فردوسی مشهد
از طریق این سرویس ها، شما می توانید رزومه علمی و دانشگاهی و پروفایل خود را بسازید و آنها را در وب برای دیگران قابل رویت  کنید. یکی دیگر از اهداف تولید چنین پروفایل هایی آشنایی بیش از پیش پژوهشگران باهم و از این طریق مشارکت علمی در کارهای تحقیقاتی می باشد. ما در اینجا به معرفی برخی از این سامانه ها می پردازیم:
۱) Scopus Authors ID
با ساختن این پروفایل شما دارای یک  ID Number منحصر به فرد خواهید بود که می توانید درهمه حال توسط  این ID  به پروفایل خود دسترسی پیدا کنید و خروجی های مختلف از آن بگیرید. یکی از کاربردهای مفید این سرویس این است که حتی اگر شما به پایگاه Scopus دسترسی نداشته باشید یعنی نتوانید از امکانات جستجو و بازیابی پایگاه استفاده کنید می توانید از طریق ساختن پروفایل و وارد شدن به پروفایل خود از آخرین تعداد مقالات و H-index خود باخبر شوید با این تفاوت که در اینصورت لینک های روی اعداد نشان داده شده که می توانید با کلیک کردن اطلاعات بیشتر کسب کنید و مقالات را مشاهده نمایید دسترسی نخواهید داشت. حال به ساختن پروفایل در پایگاه Scopus بصورت تصویری می پردازیم:
۱٫ ابتدا وارد پایگاه Scopus می شویم.
۲٫ در مرحله بعد از منوی مربوط به جستجو، روی Author Search کلیک می کنیم. و اسم شخصی که می خواهیم پروفایل بسازیم را جستجو می کنیم.
01.jpg
02.jpg
۳٫ درصورتی که از فرد موردنظر اسامی مختلفی موجود باشد از لیست فوق کنار موارد مشترک تیک می زنیم و گزینه Request to merge authors را کلیک می کنیم.
03.jpg
۴٫ از این مرحله به بعد مراحل ساختن پروفایل شروع می شود. با تایید مرحله قبلی و زدن گزینه Start به مرحله دیگر وارد می شویم. (Start)
04.jpg
۵٫ در این مرحله برای فرد موردنظر نام پروفایل انتخاب می کنیم که بهتر است مشهورترین و شناخته ترین نام از منوی موردنظر انتخاب گردد. و با کلیک روی Next  به مرحله بعد وارد می شویم. (Select preferred name)
05.jpg
۶٫  در گام سوم، Scopus تمامی انتشارات فرد را بازیابی می کند. (Review documents) در این مرحله فرد می تواند اگر نیازی بود انتشارات خود را ویرایش کند در غیر اینصورت با تایید این مرحله و با کلیک روی Next  به مرحله بعد وارد می شویم. در شکل زیر تصویر ویرایش کردن پروفایل را نیز مشاهده می کنید. (Review profile)
06.jpg
07.jpg
۷٫ در گام آخر با وارد کردن ایمیل معتبر و ترجیحا آکادمیک و درصورت نیاز اظهارنظری درمورد پروفایل خود مراحل ساخت پروفایل را به پایان می رسانیم. ((Submit changes
08.jpg
۸٫ با زدن گزینه Submit وارد صفحه زیر می شویم که می گوید تیم ما درخواست شما را بطور اتوماتیک دریافت می کند و تیم پشتیبانی آنرا تایید می کند و بعد از آن یک ID به صاحب پروفایل می دهد و فرد می تواند بعد از این با وارد کردن این ID Number پروفایل خود را که حاوی اطلاعاتی راجع به تعداد مقالات بروز شده و شاخص H-index و غیره می باشد را مشاهده کند.
09.jpg
10.jpg
11.jpg
12.jpg
۲)  ResearcherID
این سرویس از محصولات شرکت  Thamson Routers می باشد.
همانطور که در شکل زیر قابل مشاهده است در صفحه خانگی آن امکان ساختن پروفایل جدید (Join Now its Free)، جستجوی افراد دارای پروفایل (Search for Members)، گزینه Login  که برای وارد شدن به پروفایل و ویرایش کردن آن گذاشته شده است و گزینه Interactive Map هست که در زیر توضیح داده می شوند.
13.jpg
برای جستجوی افراد دارای پروفایل کافیست از صفحه خانگی از منوی Search for Members داخل جعبه جستجو نام خانوادگی فرد را مورد جستجو قرار دهیم. بعداز وارد کردن نام خانوادگی وارد صفحه بعد می شویم که در واقع تایید کردن فرد مورد جستجو و یا انتخاب از بین چند گزینه برای رسیدن به فرد مورد نظر می باشد. البته جستجوی با امکانات ویژه نیز توسط گزینه More Option در زیر جعبه جستجو امکان پذیر می باشد. شکل زیر نمایی از جستجو را نشان می دهد.
14.jpg
15.jpg
با کلیک کردن بر روی نام فرد وارد صفحه ای می شویم که میتوانیم پروفایل فرد را ببینیم.
16.jpg
با کلیک بر روی گزینه Citation Metrics می توانیم تعداد مقالات، جمع تعداد استنادات و شاخص و … فرد را نگاه کنیم.
17.jpg
همچنین با کلیک بر روی Collaboration Network و Citing Articles Network می توان نمودراهای شبکه مشارکتی مولفان با فرد موردنظر و نقشه کشورهای مشارکت کننده و اطلاعاتی راجع به موسسات و غیره بدست آورد.
18.jpg
19.jpg
گزینه بعدی مربوط به وارد شدن به پروفایل شخصی است که فرد می تواند آخرین تغییرات در پروفایل خود را مشاهده نماید و درصورت لزوم تغییرات لازم را انجام دهد.
20.jpg
21.jpg
22.jpg
و بالاخره گزینه آخر Join Now its Free است که در زیر صفحه ساخت یک پروفایل را نشان می دهد.
23.jpg
۳) Google Scholar Citation Service
این سرویس جدیدترین و بهترین سرویس گوگل می باشد که به منظور مدیریت پروفایل پژوهشگران ایجاد شده است و با توجه به اینکه قوی ترین موتور جستجو خود گوگل می باشد بنابراین منبع اطلاعات بازیابی خودش می باشد که تقریبا تمام انتشارات و منتشرات شما را به معرض نمایش قرار می دهد. در قسمت های بعدی خواهیم گفت که از این سرویس می توان بهره های زیادی برد مثل خروجی گرفتن Endnote از انتشارات خود، خروجی اکسل و CVS  و پرینت از رزومه و … که خیلی از دوباره کاری و نوشتن و روزآمد کردن رزومه جلوگیری می کند. مراحل ساخت این سرویس در زیر می آید:
۱٫ وارد سایت http://scholar.google.com/citations می شویم.
24.jpg
۲٫ آدرس ایمیل جمیل و کلمه عبور خود را وارد می کنیم بدیهی است که این همان نام کاربری و کلمه عبوری است که برای استفاده از سرویس پست الکترونیکی استفاده می کنیم.
۳٫ بعد از وارد شدن به فضای کاربری خود اقدام به ساختن پروفایل می کنیم.
25.jpg
در جعبه اول نام و نام خانوادگی در جدول دوم وابستگی سازمانی را به شکل صحیح وارد می کنیم در جعبه سوم حتما باید ایمیل آکادمیک وارد کنیم تا جمیل ما را به عنوان یک فرد دانشگاهی قبول کند بدیهی است آدرس پست الکترونیکی باید حاوی دامنه ac باشد. و در جعبه سوم حوزه های مورد علاقه خود را وارد می کنیم. این اطلاعات به گوگل کمک می کند تا از پایگاه داده خود هرچیزی را که مربوط به فرد مورد نظر باشد بازیابی کند و نمایش دهد.
26.jpg
در این صفحه تمام مقالات نمایش داده می شوند و از ما می خواهد که تمامی آن را اضافه کنیم یا به حالت نمایش دربیاید و احیانا ویرایش کنیم همچنین در این صفحه دوباره می توانیم براساس اسامی مختلف از فرد دوباره جستجو کنیم.
27.jpg
بعد از این مرحله از ما سوال می کند که آیا پروفایل شما را روزآمد کنم با کلیک روی Uptodate و انتخاب گزینه Go to my Profile وارد پروفایلتان می شوید.
28.jpg
شکل زیر مرحله نهایی ساخت پروفایل را نمایش می دهد.
29.jpg
همانطور که در تصویر قابل مشاهده است می توانیم تعداد کل استنادها و تعداد استنادها تا سالی مشخص، H-index و i10-index  فرد را ببینیم. همچنین توسط نمودار سیر استنادات به انتشارات فرد در سالهای مختلف نشان داده شده است. در منوی سمت راست همکاران مشترکی که با صاحب پروفایل همکاری داشته اند به نمایش درآمده است که بصورت لینک می باشد و می توان انها را نیز جستجو کرد.
30.jpg
منبع:
اکبرنژاد، رضا(۱۳۹۲). آشنایی با معروف ترین سامانه های پروفایل پژوهشگران، گروه بحث الکترونیکی کتابداری و اطلاع رسانی مشهد.

 

اکتبر 19

منبع: ResearchGate و تحول در دنیای علوم – به کمک بیل گیتس | وبلاگ – تراپیپر
http://www.terapaper.com

با اطمینان می توان گفت که داستان سایت ResearchGate یک داستان موفقیت است. این موفقیت به خاطر سرمایه گذاری ۳۵ میلیون دلاری اخیر بیل گیتس در این سایت نیست بلکه دلایل مختص خودش را دارد. در این پست وبلاگ تراپیپر با این سایت بیشتر آشنا خواهیم شد.

research-gate

ResearchGate در سال ۲۰۰۸ توسط Ijad Madisch، Sören Hofmayer و Horst Fickenscher تاسیس شده است و تاکنون در حدود ۳ میلیون کاربر عضو این سایت شده اند. آنها می گویند که ایده ی اصلی این سایت اینگونه به وجود آمد که آنها خودشان به عنوان یک دانشمند نیازهایی داشتند و برای برطرف کردن این نیازها بوده است که این سایت را ایجاد کرده اند. آنها می گویند که در تحقیقات خود به مشکلاتی برخورد می کرده اند که دوست داشته اند که از محققان دیگری که این روند را رفته بودند یا اطلاعات داشتند سوال بپرسند و مشکل خود را حل کنند، بدانند که چه کسانی در موضوع کاری آنها کار می کنند و به این ترتیب بود که ResearchGate متولد شد.

شاخص RG

آنها به فکر این بودند که با ایده های انقلابی خود بتوانند نه تنها دنیای محققان بلکه دنیای علم را تحت تاثیر مثبت قرار دهند. به نظر می رسد که تفکری سازنده در این بین وجود دارد و آن این است که آن چیزی که در ژونال ها و مجلات منتشر می شوند به موفقیت های علمی می پردازند اما درصد بسیاری از این موفقیت ها در اثر شکست ها به وجود می آیند. این شکست های کوچک و بزرگ می توانند منبعی بسیار مناسب برای پیشرفت های علمی باشند و این زمینه در ResearchGate وجود دارد که محققان کوچکترین شکست های خود را نیز در سایت به اشتراک بگذارند.

قابل درک است که فرد علاقمند نباشد که شکست ها و ناکامی های خود را به اشتراک دیگران بگذارد، لذا آنها شاخص RG را معرفی کرده اند. این شاخص با آپلود کردن تحقیق جدید برای دانشمندان افزایش می یابد و این اصلا بستگی به این ندارد که این پژوهش موفق بوده است و نتایج مثبت داشته است و یا منفی بوده است و با شکست مواجه شده است. با علاقمند کردن جامعه برای مرور و بررسی کارهای یکدیگر این سایت می تواند در پیوند دادن بهتر علوم در شاخه های مختلف بسیار موثر واقع شود.

در مورد جرئیات این شاخص در آینده توضیحات بیشتری ارائه خواهیم کرد اما آیا این شاخص می تواند شرایطی را داشته باشد که با h-index جایگزین شود؟

researchgate-score.jpeg

بیل گیتس!

به گزارش سایت venturevillage.eu و دیگر سایت ها، اخیرا بیل گیتس بر روی این سایت ۳۵ میلیون دلار سرمایه گذاری کرده است که این مسئله بسیار خبر ساز شده است و می تواند به عنوان یک محرک و کاتالیزر بسیار مناسب برای اهداف این سایت عمل نماید. چرا که بیل گیتس می تواند در شناساندن هر چه بیشتر این سرویس در شبکه های خود بسیار مفید باشد. باید دید!

bill-gates.jpeg

فیسبوک برای پژوهشگران و دانشمندان

گاهی به این سایت به عنوان یک فیسبوک تخصصی برای پژوهشگران گفته می شود، جایی که هر کسی برای خودش پروفایل خودش را دارد و افراد مختلف می توانند به اشتراک اطلاعات با هم و آشنا شدن با تحقیقات دیگر دانشمندان بپردازند، بر روی کارهای همدیگر نظر بدهند و مستقیما با دیگر دانشمندان آشنا شوند. موسس این شرکت می گوید که یک دانشمند ایتالیایی که برای نمونه برداری باید به آفریقا می رفت و نتوانست شرایط مالی را فراهم سازد از طریق researchgate توانست فرد دیگری را در افریقا پیدا کند که این نمونه ها را در اختیار داشت و این کار باعث یک کشف جدید در حوزه علمی آنها شد. این ویدئو که یک مصاحبه با موسس این سایت است را مشاهده کنید :

برخی آن را برای جمع کردن انتشارات خود در یک محل استفاده می کنند

این سایت محل بسیار مناسبی برای آپلود کردن فایل های مقالاتی است شما منتشر می کنید و نتایج پژوهش های خود را می توانید به صورت یک فایل PDF در این سایت آپلود کرده و مطمئن باشید که جایش امن است، در دسترس بسیاری از محققان قرار می گیرد، در گوگل نشان داده می شود و دیگر پژوهشگران می توانند درباره ی آن با شما صحبت کنند! نویسنده ی این بلاگ نیز همین نظر را دارد.

 

اکتبر 19

منبع: جستجو برای محققین علوم پزشکی | وبلاگ – تراپیپر
http://www.terapaper.com

OmniMedicalSearch.com موتور جستجوی رایگان پزشکی است .این موتور جستجوی تخصصی برای دانشجویان و اساتید رشته‌های پیرا پزشکی (پزشکی،دندان پزشکی،اتاق عمل،پرستاری و…) مناسب است و همانطور که در ادامه گفته شده  به چهار بخش اصلی تقسیم شده است که اطلاعات پزشکی خاصی(اخبار معتبر،عکس، انجمن ها و..) را در اختیار مخاطب قرار می‌دهد و دانشجویان این رشته ها می توانند به جای استفاده از googleو yahoo که موتورهای جستجوی عمومی هستند از این موتور استفاده کنند.

omnimedicalsearch.com

این سایت شامل ۴بخش می‌باشد:
A. Search Options
B. Reference Desk
C. Conditions & Diseases
D. Local Directory
Search options .A
WEB:
اطلاعات پزشکی وسلامت معتبری را در اختیار جستجوکننده قرار می‌دهد.
NEWS:
اخبار و اکتشافات پزشکی را از سراسر جهان در اختیار جستجو کننده قرار می‌دهد.شامل اخبار و اکتشافات پزشکی است که از ۲۵ منبع معتبر پزشکی تهیه شده است.این قسمت هم برای بیماران و هم متخصصان برای دسترسی به اخرین اخبار پزشکی تهیه شده است.
IMAGES:
عکس‌های پزشکی را فقط از طریق نمایه‌ای که شامل ۱۵۰۰۰۰ عکس می‌باشد جستجو می‌کند .این عکس‌ها ازبیش از  ۱۰۰ منبع معتبر است.
FORUMS:
جایی برای به اشتراک گذاشتن و یا دریافت اطلاعات می‌باشد.به ویژه در حیطه پزشکی و سلامت فروم محلی می باشد که ما میتوانیم راجع به بیماری ها یا مسائل پزشکی مد نظر از اطلاعات و تجربیات بقیه بیماران، پزشکان ویا مراقبان سلامت که به اینترنت دسترسی دارند استفاده کنیم. علاوه بر این، با توجه به وجود بیش از ۱۲۰ نوع مختلف فروم های پزشکی و سلامت معتبر می‌توان  در کنار پیدا کردن دوستانی آگاه در حیطه پزشکی همزمان در دستیابی به اطلاعات مورد نظرمان صرفه جویی زمانی داشته باشیم.
Medpro:
برای  متخصصان پزشکی که اطلاعات خاص تری برای تحقیقشان نیاز دارنداز این بخش استفاده می‌شود که اطلاعاتش را از منابع پزشکی زیر می گیرد:
  • Pubmed
  • National Institute of Health
  • Centers for Disease Control
  • Cancer.gov
  • MedPageToday.com
  • FDA
  • Merck
  • Ovid
  • Intute
  • Guideline.gov
  • Journal Watch
  • ClinicalTrials.gov
  • CenterWatch.com
  • eMedicine.com
  • RxList.com
  • Oncolink.com

Shopping:
در زمان بحران اقتصادی  که هزینه کالاهای پزشکی و سلامت بالاست این بخش از سرج می‌تواند حالت مقایسه ‌ای از خرید و ذخیره پول داشته باشد.
Reference desk  B
بخش میز مرجع طراحی شده برای کمک به پژوهشگران و متخصصان پزشکی برای دستیابی به ابزار مفیدی برای پیدا کردن منابع پزشکی مورد نیازشان.
Acronym Search:
باکس سرچی است برای جستجوی سرنام ها .مثلا radarکه مخفف rangingradiodetecting andمی باشد.
Medical Associations:
بیش از ۲۳۰ آکادمی پزشکی، انجمن،سازمان از ایالت متحده آمریکا و مناطق دیگر مانند استرالیا و بریتانیا و کانادا را شامل می شود که اطلاعات پزشکی به روزرسانی شده  را از آنها می گیرد این انجمن ها به صورت الفبایی طبقه بندی شده اند.
Searchable Database :
لیستی از پایگاه های قابل جستجو که دسترسی مستقیم به منابع اطلاعاتی معتبرپزشکی دارد را گرداوری میکند.
Dictionary:
معنی دقیق کلمات را نشان می‌دهد.در هربار سرچ ،از ۱۰۶۵ دیکشنری انلاین استفاده کرده و معنی دقیق کلمات را نشان می‌دهد.
Health and Medical Forum Directory:
بیش از ۱۲۰ اتاق چت بزرگ و فروم (۵۸ فروم عمومی و تخصصی)در این قسمت  جمع شده است که هدفشان  حمایت از بیماران
با شرایط مشابه است که انجمنی تشکیل داده برای جلوگیری از بیماری و اشتباهاتشان.
Medical Journals :
نزدیک به ۲۵۰ لینک به وب سایتهای مجلات پزشکی در ۵۵ فهرست دارد که ما به صورت موضوعی می توانیم به این مجلات دسترسی پیدا کنیم.
Medical Image Directory :
بیش از ۴۰لینک به بزرگترین مجموعه های عکس پزشکی جهان دارد.عکس های ۳بعدی،رنگی،ومیکروسکوپی و همچنین تصاویر ویدیویی را ارائه می‌دهد.
Conditions &Diseases :C
Oms
با هدف جمع آوری اطلاعات پزشکی در قالبی قابل فهم برای همه افراد این قسمت را ایجاد کرده  است. اخیرا informative articles در مورد رایج ترین بیماری ها و۴۰۰ مقاله تخصصی در ۸ فهرست موضوعی متفاوت  را گرداوری کرده است
• Brain & Nervous System
• Cancer
• Cardiovascular System
• Digestive Diseases
• Eating & Weight Disorders
• Psychological & Mental Health Disorders
• Skin Diseases
• Other
Dr. Directory
Doctor Directory:
 به کاربران کمک میکند برایپیدا کردن پزشکان متخصص،کلنیک های موجود در امریکا و کانادا و لیست کشورهای فهرست شده

 

اکتبر 19

جایگاه سایت گت پپیر که سعی دارد در حد توان خود دستیاری برای تحقیق شما باشد محدود به حوزه ی دریافت مقالاتی می شود که شما می دانید آن مقاله خاص را نیاز دارید. در حقیقت ما فرض را بر این گذاشته ایم که کاربرانی که به سایت مراجعه می کنند مراحل اولیه ی تحقیق خود را طی کرده اند و یا در حال گذراندن آن هستند و حالا است که سرویس ما می تواند به آنها کمک کند. اما در برخی موارد مواجه می شویم با دانشجویانی که نمی دانند چگونه باید جستجو کنند تا اگر نیاز به مقاله ای داشتند از سرویس گت پیپر استفاده کنند. ندانستن روش های جستجو از معایب دانشجویان نیست بلکه اگر این موارد را یاد نگیرند و دوران دانشجویی آنها سپری شود، آنوقت تبدیل به یک عیب می شود. در این راستا به همت آقای دکتر عباس کشتکار، استادیاراپیدمیولوژی و آمار زیستی دانشگاه علوم پزشکی تهران قصد داریم سلسله مقالاتی را به صورت یک دوره آموزشی در وبلاگ گت پیپر منتشر کنیم تا ما نیز قدمی در این حوزه برداشته باشیم. به امید اینکه شما نیز با نظرات ارزشمند خود بیشتر ما را با کمی ها و کاستی های اطلاعاتی در این زمینه آشنا کنید و بتوانیم مطالب موثر تری را در اختیار شما قرار دهیم.

در ادامه مقدمات و سخنان اولیه در مورد جستجوی ساختار یافته در منابع علمی را می خوانیم.

bottom.png

 منشان دیگ جستجو از جوش                                                تا تنی هست در رگت، می‌کوش

اوحدی مراغه‌ای

مقدمه:

امروزه شاید کمتر کسی را که دارای تحصیلات دانشگاهی است، بتوان پیدا نمود که برای یافتن پاسخ سؤالات روزمره خود یا اطرافیانش، از جستجو در منابع اینترنتی استفاده نکند. رشد دسترسی طبقات مختلف جامعه به اینترنت و در کنار آن، رشد کمی و کیفی محتویات وب (حتی رشد صفحات فارسی وب نیز سریع است)، این منبع را به عنوان یک منبع در دسترس، ارزان و مقرون به صرفه، در انتخاب اول رجوع افراد به آن، قرار داده است.

باکمی دقت متوجه می‌شویم که رجوع به منابع وب (اینترنت)، برای افراد مختلف باانگیزه‌ها یا دلایل مختلفی انجام می‌شود. به مثال‌های زیر توجه نمایید:

  • شما دانشجوی سال آخر کارشناسی اقتصاد هستید و پسر خاله‌تان با شما تماس می‌گیرد و در مورد سرمایه‌گذاری در بورس و خرید سهام یک شرکت خاص، از شما مشورت می‌خواهد. کمی برای او توضیح می‌دهید که در دروس دانشگاهی خیلی بر روی این موارد عینی تمرکز نمی‌نمایند، اما در عوض به او، که حدود یک سالی هست که به اینترنت دسترسی دارد، پیشنهاد می‌کنید در اینترنت به دنبال مطالب کاربردی و ساده مرتبط با سرمایه‌گذاری در بازار بورس و نحوه تفسیر شاخصهای مالی مربوطه بوده، ضمنا به او یادآور میشوید که در مورد آن شرکت خاص نیز میتواند از همین مسیر، تحقیقاتی داشته باشد.

  •  شما در یکی از گرایش‌های رشته شیلات و آبزیان، مشغول تحصیل در دوره کارشناسی ارشد هستید. در یک مهمانی خانوادگی در منزل یکی از بستگان، یکی از آشنایان که متوجه رشته تحصیلی شما شده، موضوع تدوین طرح توجیهی پرورش میگو و تحویل آن به یکی از سازمان‌های مرتبط را مطرح نموده و از شما می‌خواهد که در مورد بیماری‌های احتمالی این آبزیان به او اطلاعات مختصری بدهید. شما محترمانه به ایشان می‌فرمایید که رشته کارشناسی ارشد شما، علی‌رغم عنوان کلی شیلات، از موضوع پرورش میگو و به خصوص بیماری‌های آن‌ها دور بوده، لیکن توصیه می‌کنید که از جستجو در منابع اینترنتی استفاده نماید.

  • بعد از یک روز پرمشغله و زمانی که دیرهنگام به منزل مراجعه می‌کنید، خواهر ۱۴ ساله‌تان که در دوره متوسطه مشغول تحصیل است، بی‌صبرانه منتظر شما است و می‌خواهد به او کمک کنید تا تحقیقی که معلمش به او سفارش داده را آماده کند. موضوع تحقیق بیماری مالاریا، خطرات آن در انسان و روش‌های پیشگیری از آن است. شما سعی می‌کنید طوری که او ناراحت نشود، روز پرمشغله‌تان را به او یادآور شوید، ولی درعین‌حال به او میگویید که کمکش خواهید کرد. خواهرتان که با خلق و خوی شما آشناست، می‌داند که معنی حرف شما این است که بقول خودتان، «بجای ماهی دادن به او ماهیگیری یاد میدهید».

اگر موارد فوق را مرور کرده باشیم، متوجه این موضوع خواهیم شد که تقریباً برای یافتن اطلاعات در هر زمینه و سطحی، انتخاب اول بسیاری از افراد جامعه ما، منابع تحت وب یا اینترنتی است. با ذکر این مقدمه کوتاه، ادامه مطالب آموزشی را به صورت پرسش‌های متداول و پاسخ به آن‌ها، دنبال می‌نماییم:

آیا رجوع به منابع (به عنوان مثال در موارد فوق، منابع اینترنتی) باهدف دستیابی به اطلاعات مورد نیاز، جستجو (search) نامیده می‌شود؟

مراجعه به منابع (از جمله منابع تحت وب) می‌تواند در سطوح متفاوت، با اهداف مختلف و از طریق شیوه‌های گوناگون باشد. هر گونه دستیابی به اطلاعات، جستجو (search) اطلاق نمی‌گردد. متخصصان فن آوری اطلاعات، برای دستیابی به اطلاعات مورد نیاز، در سطوح مختلف، اهداف متفاوت و شیوه های گوناگون، نامهای (یا بهتر است بگوییم، اصطلاحات یا واژه ها) متفاوتی در نظر گرفته اند. در فرهنگ تجارت (۱)، این واژه ها بترتیب از ساده ترین وضعیت، بهمراه تعاریف آنها عبارتند از:

  • Surfing: ساده ترین یا ابتدائی ترین حالت دستیابی به اطلاعات در صفحات مختلف منابع اینترنتی است. Surf از نظر لغوی به معنی «موج سواری بر روی آب» است. اما در اینجا بدین معنی استفاده نشده و تعریف دقیق آن بدین شرح است: مشاهده یا ارزیابی صفحات مختلف منابع اینترنتی، بدون یک هدف مشخص و تعریف شده و بدون استفاده از یک شیوه یا روش مدون که معمولا از طریق دنبال کردن لینکهای مورد علاقه فرد، انجام میشود، Surfing نام دارد. شاید مناسبترین معادل فارسی برای این واژه، «گشت و گذار اینترنتی» باشد. چرا که این معادل، مفهوم ساده یا ابتدائی بودن شیوه دستیابی به اطلاعات را، با توجه به تعریف این واژه، درذهن فارسی زبانان تثبیت مینماید.

  • Browsing: این واژه، به شکل مدون تری از دستیابی به اطلاعات مورد نیاز اشاره داشته و تعریف آن بشرح ذیل است: مشاهده یا مرور صفحات مختلف اینترنتی که هدف فرد از دستیابی به اطلاعات مشخص بوده، لیکن، شیوه یا روش مدونی برای این دستیابی وجود ندارد. ضمنا معادل فارسی این واژه «مرور» در نظر گرفته شده است.

  • Searching: معادل فارسی این واژه، «جستجو» در نظر گرفته شده است. بدیهی است که این وضعیت، به کاملترین حالت یا وضعیت دستیابی به اطلاعات مورد نیاز اشاره داشته و واضح است که تعریف آن بشرح ذیل باشد: مشاهده یا مرور صفحات یا منابع اینترنتی که هدف محقق از جستجو، مشخص و تعریف شده بوده، ضمنا روش یا راهکار جستجو نیز ساختار یافته یا مدون میباشد.

حال بدیهی است که هر نوع مراجعه به منابع (اینترنتی) با هدف دستیابی به اطلاعات موردنیاز، جستجو نامیده نمیشود. ضمنا اگر مجددا مثالهای فوق را بازبینی کنیم، متوجه خواهیم شد که نحوه دستیابی به اطلاعات در آنها، گشت و گذار اینترنتی (surfing) و یا حداکثر، مرور (browsing) میباشد.

با توجه به تعاریف فوق، آیا در این دوره آموزشی، تمامی روشهای  دستیابی به اطلاعات، آموزش داده میشود ؟

از آنجا که گستره استفاده کنندگان از جستجو، دانشجویان تحصیلات تکمیلی و محققین میباشند، فلذا در این سری مقالات آموزشی، کلیه مبانی نظری و روشهای عملی جستجو آموزش داده میشود. البته لازم به ذکر است که بعلت ماهیت ساختار یافته بودن Search، درجه دشواری جستجو از surfing یا browsing بیشتر بوده، بنابراین تقویت دانش و مهارت شما در روش جستجو، مهارتتان را نیز در دو روش دیگر نیز ارتقاء خواهد داد.

این دوره آموزشی (سری مقالات آموزشی وبلاگ) برای چه افرادی مناسب است ؟

مطابق با استانداردهای دانش و مهارت پژوهش، هر فردی که حداقل مجری یک پروژه پژوهشی (که این پروژه حتی میتواند پایان نامه آن فرد باشد) باشد، نیازمند تقویت دانش و مهارت مربوط به جستجو میباشد. چرا که جستجو  در بخشهای مختلف و متعددی از فرایند تحقیق، به کار محقق آمده و لازم است این مهارت پایه تقویت شود.

آیا یادگیری دانش و مهارت جستجو در منابع علمی، برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی (کارشناسی ارشد و دکترای تخصصی) لازم و ضروری است؟

بله، همانطور که ذکر شد، امروزه با توجه به گستردگی منابع علمی، تعدد منابع مانند کتب و مجلات علمی و تغییرات دانش با گذشت زمان (در برخی از رشته های علمی همانند پزشکی، روند تغییرات محتویات منابع بسیار سریعتر و در برخی از رشته ها مانند علوم پایه، این روند کند تر است)، همواره نیازمند جستجو در منابع علمی هستیم. ضمن اینکه با گذشت زمان، سطح تخصصی شدن رشته های مختلف علمی، بیشتر و بیشتر افزایش یافته و در شرایط حاضر، نمیتوان ادعا داشت که در یک رشته تخصصی، علی رغم دریافت بالاترین درجات تحصیلی، همه اطلاعات و دانش مربوطه را در اختیار داریم. شاید این ضرب المثل معروف در زبان شیرین فارسی بخوبی گویای این وضعیت باشد: «همه چیز را همگان دانند».

در این شرایط بدیهی است، هر زمان که با موضوع علمی مرتبط با رشته مان برخورد داشتیم، نیازمند به روز نمودن دانش خود در آن زمینه هستیم. این مهم با جستجو در منابع علمی، بخوبی محقق میگردد. فلذا دانشجویان تحصیلات تکمیلی که در ابتدای ورود به یک حیطه تخصصی در رشته خاصی میباشند، بمنظور افزایش دانش خود در یک موضوع خاص، طراحی و اجرای یک مطالعه پژوهشی، اجرای پایان نامه، سخنرانی یا شرکت در یک کنفرانس علمی، نگارش مقالات پژوهشی یا مقالات مروری و … نیازمند جستجو در منابع علمی هستند. به عبارت دیگر میتوان گفت، شاید یکی از فعالیتهای علمی روزانه دانشجویان تحصیلات تکمیلی، جستجو در منابع علمی (البته با اهداف و مقاصد مختلف) باشد.

آیا جستجو در منابع علمی، مترادف با جستجو در منابع اینترنتی است ؟ به عبارت دیگر، منابع غیراینترنتی کدامند؟

در تعریف نظری جستجو در منابع علمی، کند و کاو هدفمند و با یک روش ساختار یافته یا منظم در اشکال مختلف منابع علمی، جستجو نامیده میشود. امروزه میتوان این منابع را به دو دسته بزرگ منابع چاپی (غیرالکترونیک) و منابع الکترونیک (مجازی) تقسیم بندی نمود. منابع غیرالکترونیک نیز خود به اشکال مختلف، کتب چاپی، مجلات چاپی، فرهنگ نامه ها و … میتوانند وجود داشته باشند. از طرف دیگر، منابع الکترونیک نیز خود به دو دسته منابع آفلاین (لوح های فشرده[۱] صوتی، تصویری، چند رسانه ای، فایلهای صوتی یا صوتی تصویری، کتب الکترونیک[۲] و …) و منابع آنلاین (بانکهای اطلاعاتی اینترنتی، کتب الکترونیک اینترنتی، کتابخانه های مجازی اینترنتی، مجلات الکترونیک و آن لاین و فایلهای صوتی یا صوتی تصویری آن لاین) طبقه بندی میگردند. البته امروزه مرز میان منابع آن لاین و آفلاین، در حال از بین رفتن بوده، به عبارت دیگر، هر آن چیزی که حدود یک تا دو دهه پیش، بصورت الکترونیک در مراکز علمی و پژوهشی دنیا در دست تدوین و انتشار بوده، بتدریج در حال قرار گرفتن در فضای بزرگ و تقریبا نامحدود وب بوده، تا جایی که تقریبا امروزه هیچ شکلی از منابع علمی آفلاینی نیست که معادل آن لاین آن بر روی وب وجود نداشته باشد، حتی فراتر از این موضوع، تقریبا میتوان ادعا نمود که تمامی اشکال و صور منابع غیرالکترونیک یا چاپی (بخصوص بخش علمی و پژوهشی آن) در طول یک تا دو دهه گذشته بر روی وب قرار گرفته یا در حال قرار گیری است. فلذا دنیای علمی بسرعت در حال گسترش محتوای علمی مورد نیاز خود بر روی وب بوده و این مسیر تا جایی پیش خواهد رفت که تمامی نیازهای محققین، بر روی شبکه گسترده جهانی (اینترنت) قرار گرفته تا این افراد برای جستجودر متون علمی، مجبور به کندوکاو در منابع غیرالکترونیک که ممکن است دسترسی آنها در مناطق مختلف جهان، متفاوت باشد، نشوند. پروژه های عظیمی که در طول چند سال اخیر بر روی وب آغاز گردیده، مانند پروژه کتابخانه گوگل[۳]، پروژه گوتنبرگ[۴] خود گویای این تلاش عظیم میباشد. همچنین بانکهای اطلاعاتی مجلات علمی، کتابخانه های مجازی و یا ناشرین این مجلات نیز از چند سال پیش تلاشهای مشابه ای را در دنیای مقالات علمی آغاز کرده اند، بدین منظور بسیاری از آنان در حال وارد کردن مقالات قدیمی مجلات خود (حتی برای سالهای قبل از ۱۹۰۰) میباشند که در بخشهایی تحت عنوان، فایلهای گذشته یا شماره های قدیمی[۵]، قابل دسترسی و مرور مییاشند. یکی از مهمترین این منابع، کتابخانه دیجیتال JSTOR[6] میباشد که برای اکثریت مجلات علمی زیرمجموعه خود، شماره های قدیمی مربوط به آنها را نیز وارد بانکهای اطلاعاتی خود نموده است. بنابراین همانطور که ملاحظه نمودید، فضای موجود در منابع علمی دنیا به سمت و سویی در حال حرکت است که نیاز روزانه محققین به اسناد علمی، فقط با دسترسی به اینترنت (و البته داشتن اشتراک آن منابع علمی) فراهم گردد، در حالیکه این منابع میتواند مربوط به هر دوره زمانی، اشکال مختلف منابع (کتب، مجلات، مقالات سمینارها و کنگره های علمی، اطلسها، دائره المعارفها، فرهنگها و …) یا صور مختلف (فقط اطلاعات کتابشناختی[۷]، خلاصه مقاله یا سند، متن کامل آن) باشد (۲).

 من مفهوم جستجو (با توجه به تعریف آن) و تفاوت آن با دو واژه دیگر (گشت و گذار در وب، مرور منابع) را بخوبی درک نکردم، میشود با ذکر مثال توضیح دهید؟

اگر مجددا به تعریف جستجو برگردیم، اشاره کردیم که جستجو، کند و کاو دقیق یک فرد در منابع است، بشرطی که دارای دو ویژگی باشد:

۱- دارای هدف (اهداف) مشخص و تعریف شده ای، حداقل برای خود فرد جستجو کننده است.

۲- شیوه  یا روش جستجو باید مدون، ساختار یافته یا منظم باشد.

حال مثالی را ذکر مینمایم: فرض کنید شما در یکی از گرایشهای رشته کشاورزی در حال تحصیل هستید. پایان نامه شما در مورد تاثیر شرایط محیطی (دما، رطوبت، عناصر خاک و …) برای دستیابی به سطح بالایی از تولید محصول در یک بذر خاص گندم میباشد. اگر بخواهید با هدف نگارش پروپوزال پایان نامه، در منابع علمی مرتبط جستجو کنید، ابتدا باید هدف یا اهداف شما روشن باشد، چرا که این موضوع بر روی موضوع دوم (شیوه ساختار یافته جستجو) نیز اثرگذار است، پس خطا در موضوع اول، منجر به استفاده از شیوه نادرست در جستجو بوده و منطقا خروجی شما از جستجو، خروجی مناسبی نخواهد بود. برای تعریف اهداف جستجو، میتوان مشابه نگارش اهداف یک طرح تحقیقاتی یا پایان نامه، اقدام نمود. در این مثال نیز، میتوان موضوع پایان نامه یا طرح تحقیقاتی را به اهداف کوچکتر یا جزئی تری نقسیم نمود:

  • تعیین رابطه بین دما با تولید محصول در بذر گندم X
  • تعیین رابطه بین رطوبت محیط با تولید محصول در بذر گندم X
  • تعیین رابطه بین رطوبت خاک با تولید محصول در بذر گندم X
  • تعیین رابطه بین عناصر کمیاب (سلنیم، روی و …) با تولید محصول در بذر گندم X

اگر در جستجو، تازه کار هستید، توصیه من به شما این است که در اوائل کار، اهداف را بر روی کاغذ بیاورید. این کار کمک میکند که چیزی را از قلم نیندازید.

پس از این مرحله، لازم است شیوه منظم و مدون جستجوی خود را مشخص نمایید. در این مورد به تفصیل و در یک یا چند مقاله، توضیح خواهم داد، اما فعلا همین حد بدانید که این کار با تعریف یا لیست نمودن واژه های کلیدی شروع میگردد، در جستجو برای مطالعات پژوهشی یا نگارش مقالات، بهترین و راحت ترین راه تعریف واژه های کلیدی، استفاده از متغیرهای مستقل و وابسته در اهداف جستجو است. در مثال فوق، دما، رطوبت محیط، رطوبت خاک، سلنیم خاک، روی خاک، و …، متغیرهای مستقل تحقیق و بذر گندم X یا تولید محصول در بذر گندم X، متغیر وابسته تحقیق میباشند. البته لازم به ذکر است که در بانکهای اطلاعاتی مجلات انگلیسی زبان یعنی اکثریت بانکهای اطلاعاتی موجود بر روی وب، واژه های کلیدی باید انگلیسی بوده و بدیهی است که چنانچه میخواهید در بانکهای اطلاعاتی منابع علمی فارسی (یا داخلی) جستجو نمایید، واژه های کلیدی شما باید فارسی باشد. ضمنا اکثریت بانکهای اطلاعاتی علمی در دنیا که زبان اصلی آنها غیرانگلیسی (فرانسه، آلمانی، اسپانیولی، چینی، ژاپنی و …) است، معمولا اطلاعات کتابشناختی و یا خلاصه مقالات را بصورت انگلیسی در بانکهای خود ذخیره نموده، فلذا قادر به جستجو برروی واژه های کلیدی انگلیسی نیز هست.

پس از تعیین یا تعریف واژه های کلیدی، شیوه مدون جستجو، بطور خلاصه و به زبان ساده، یعنی ترکیب کردن واژه های کلیدی با یکدیگر و انجام جستجو در بانک اطلاعاتی علمی مربوطه. البته لازم  به ذکر است که روش یا شیوه ترکیب واژه های کلیدی، وابستگی زیادی به نوع بانک اطلاعاتی (یا بهتر است بگوییم، موتور جستجویی است که در آن بانک اطلاعاتی وجود دارد) دارد. کلیات شیوه ترکیب واژه های کلیدی در بانکهای اطلاعاتی تقریبا یکسان و ثابت بوده، اما جزئیات آن در بانکهای اطلاعاتی مختلف با یکدیگر تفاوتهایی دارند. شکل ترکیبی واژه های کلیدی که معمولا در جایگاه مخصوص وارد نمودن آن، در موتور جستجوی بانک اطلاعاتی، درج میگردد، دستور جستجو یا Search Syntax نامیده میشود.

حال به پاسخ برخی سوالاتی که بطور مکرر و در طول سالهای اخیر، از جانب دانشجویانم مطرح شده، و یا در بخشهای مختلف این وب سایت (گت پپیر) مطرح گردیده، می پردازم. بعد از مطالعه پاسخها، متوجه خواهید گردید که دلیل اصلی مطرح کردن این سوالات، ریشه در نداشتن دیدگاه درست و مناسب از جستجو، در این افراد بوده است. فلذا علت اصلی طرح این سوالات در اینجا این است که قصد داریم در ابتدای این مسیر، چنانچه دیدگاه یا درک درست و مناسب از جستجو در ذهن فراگیران شکل نگرفته، این دیدگاه تصحیح گردد:

من هر چه تلاش کردم، نتوانستم مقاله مشابه تحقیقم را پیدا نمایم، حال چکار کنم؟

همانطور که قبلا نیز در مورد فضای موجود منابع علمی دنیا و گسترش انفجار گونه آن توضیح دادم، بسیار بعید است که در یک موضوع خاص (که البته بیشتر این موارد نیز موضوع کاملا معمولی بوده و حتی موضوعات بسیار جدید یا بکر نیز نبوده است)، نتوان مقاله یا تحقیق مشابه پیدا نمود. تجربه عملی بنده نیز نشان داده که در تمامی مواردی که دانشجویان عزیز، این بازخورد را به بنده میدهند، اگر وقتم اجازه بدهد، در حضور آنها، خود به جستجو پرداخته و همواره نیز در عرض حداکثر ۵ تا ۱۰ دقیقه، چندین مقاله در آن موضوع خاص را یافته و به ایشان نشان دادم. ضمنا همواره وقتی به این نقطه میرسیم، این بازخورد را دریافت میکنیم که: «استاد، شما چکار کردید؟ من که هر چه تلاش نمودم، نتوانستم حتی یک مقاله پیدا کنم!». ریشه این مشکل در کجاست؟ ریشه این مشکل از یکی از دو موضوع زیر (و شاید هر دو آنها با هم) است:

۱- عدم استفاده از شیوه جستجوی ساختار یافته و درست و

۲- عدم استفاده از بانک اطلاعاتی مناسب.

به عبارت دیگر یا محتوای جستجو مشکل دارد و یا روش جستجو (یا هر دو آنها). البته اگر دقت نمایید، هر دو این موانع، خود بخاطر نداشتن دانش و مهارت کافی در موضوع مهم جستجو در منابع علمی بوده و این مشکل، قطعا با آموزش درست و کسب مهارت کافی، براحتی قابل حل میباشد.

databases

(این سوال یا درخواست توسط برخی کاربران در گت پیپر مطرح گردیده یا دانشجویی از یکی از دوستانش که میداند دانش و مهارت بالایی در زمینه کار با اینترنت دارد، مطرح مینماید)

لطفا برای من چند مقاله در مورد مقایسه روشهای بازاریابی اینترنتی با روشهای سنتی در توسعه کسب و کارهای کوچک (یا هر موضوع دیگری)، تهیه و ارسال نمایید!!!

همانطور که پیشتر عرض کردم، جستجو در منابع علمی، یکی از روزمره ترین و پایه ترین فعالیتهایی است که هر فردی که با حوزه های علمی یا پژوهشی سر و کار دارد، باید قادر به انجام درست آن باشد. البته توسعه وب و منابع علمی موجود بر روی آن، تاثیر بسزایی در این مورد داشته است. به عبارت دیگر، شاید در شرایط ۲۰ سال قبل در کشور ما (یا قبل از عمومی شدن رایانه های شخصی و اینترنت در کشور)، موضوع متفاوت باشد، در آن زمان و قبل تر از آن، حتی بسیاری از اساتید دانشگاهها، برای یافتن مقالات علمی مرتبط با رشته تخصصی خود، منابع محدودی در دسترس داشته و تنها محل ورود آنها به این منابع، کتابخانه های دانشگاهها و منابع فیزیکی یا چاپی موجود در آن بود و کتابداران نیز تنها گروهی بودند که قادر به انجام این کار (یعنی دسترسی به مخزن مجلات و یافتن مقاله مرتبط که معمولا این کار را از طریق جستجوی دستی در نمایه نامه ها[۸] انجام میدادند) و اجازه این کار را داشتند. حتما تایید مینمایید که فضا و امکانات امروز با آن زمان بسیار بسیار متفاوت میباشد. پس بعنوان نتیجه میتوان گفت که فعالیت جستجو، امروزه یک فعالیت فردی محسوب شده و هیچ فردی بهتر و مناسب تر از خود محقق، قادر به جستجوی منابع مورد نیاز یا درخواست خود نبوده و نیست، ضمن اینکه وقتی این فعالیت توسط خود فرد انجام میشود، کفایت میزان جستجو (آیا مقالاتی که پیدا نمودم، برای هدف من کافی است یا باید هنوز ادامه دهم؟)، درجه مناسب بودن مقالات یا اسناد یافته شده (آیا تک تک مقالات یا اسنادی که پیدا نمودم، برای برآورده کردن منظور یا نیاز من، تا چه اندازه ای مناسبند؟) همزمان با این فعالیت روشن گردیده و از همه مهمتر اینکه در وقت خود نیز صرفه جویی مینماییم.

جمع بندی

در این مقدمه تلاش نمودم تا ضمن انتقال مفاهیم اولیه مرتبط با جستجو در منابع علمی، ضرورت و چرایی این مقوله مهم و پایه ای در تحقیق را تبیین نمایم. موضوع اصلی که نباید از کنار آن بسادگی گذشت این است که جستجو در منابع علمی از منظر هم محتوا و هم شیوه یا روش، با انواع دیگر کند و کاو در منابع آنلاین (surfing یا browsing) متفاوت بوده و ویژگیهای بارز آن کدامند. همچنین خطاها یا سوء برداشتهای رایج و مهم در این زمینه نیز یادآوری شد تا در ابتدای این دوره آموزشی، درک درست و منطقی از موضوع در ذهن فراگیران و مشترکان وب سایت گت پیپر و سایر بهره برداران از این مطالب، شکل گیرد. در جلسات بعدی، واژه ها یا اصطلاحات متعددی که مرتبط با این موضوع، وجود دارد و بطور مصطلح و بعضا غلط مورد استفاده محققین قرار میگیرد را توضیح داده و تفاوت برخی از آنها را با یکدیگر توضیح خواهم داد. امید است با دریافت فیدبک دانشجویان محترم، فراگیران و مشترکین گت پیپر، غنای مطالب و همچنین انگیزه تدوین گر دوره نیز افزوده گردد.

pic

منابع:

۱)      Business Dictionary, [available on Sep 23 of 2013]  http://www.businessdictionary.com/definition/surfing.html

۲)      Pearce-Smith, N. (2011). Searching skills toolkit: finding the evidence, Wiley. com.