سال انتشار: ۱۳۹۱

محل انتشار: سی و یکمین همایش علوم زمین

تعداد صفحات: ۱۳

نویسنده(ها):

فردین موسیوند – دکتری زمین شناسی اقتصادی، عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی شاهرود
ابراهیم راستاد – دکتری زمین شناسی اقتصادی، عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس تهران
جان پیتر – دکتری زمین شناسی اقتصادی، سازمان زمین شناسی کانادا

چکیده:

کانسارهای سولفید توده ای آتشفشانزاد VMS ایران در دوره های زمانی و پهنه های ساختاری مختلف و بصورت تیپهای گوناگون رخ داده اند . این کانسارها در مقایسه با تیپهای جهانی شامل تیپ مافیک یا Cyprus کانسار شیخ عالی هرمزگان و زورآباد خوی)، پلیتیک مافیک یا تیپ Besshi کانسار بوانات فارس و نوده سبزوا ر )، تیپ بایمدال مافیک یا تیپ Noranda کانسار سرگز جیرفت )، بایمدال فلسیک یا تیپ Kuroko کانسار باریکا سرد شت ، دره کاشان ) و سیلیسیکلاستیک فلسیک یا تیپ ) Bathurst کانسار چاه گز شهربابک ) می باشد . پهنه های ساختاری میزبان این کانسارها شامل : ١ ) زمانی رخ داد این کانسارها از قدیم به جدید عبارتند از : ١) پروتروزوئیک پسین (کانسار مس (روی) تکنار)، ٢) تریاس بالایی – ژوراسیک زیرین (کانسار مس (روی) سرگز و بوانات )، ٣) ژوراسیک م یانی (کانسار روی-سرب-مس چاه گز )، ۴) کرتاسه میانی – بالایی (کانسار باریت-روی- سرب غنی از طلای باریکا)، ۵) کرتاسه بالایی (کانسار مس (روی) نوده در زیرپهنه سبزوار و کانسارهای مس (روی) موجود در افیولیتها شامل کانسارهای شیخ عالی و احمدآباد هرمزگان، زورآباد خوی، زاغ دره بافت، رمشک کرمان، گزیک، مسگران و خلیلان بیرجند) و ۶) ائوسن- الیگوسن (کانسار باریت (سرب- روی) دره کاشان). بنابراین با توجه به توزیع زمانی فوق ملاحظه می گردد که دوران مزوزوئیک (ژوراسیک و کرتاسه) مهمترین زمان برای رخداد کانسار های VMS در ایران می باش د. از طرف دیگر پهنه سنندج – سیرجان و مخصوصاً قسمت جنوبی آن به دلیل میزبانی تیپهای گوناگون و بزرگترین و بیشترین ذخایر VMS جذاب ترین پهنه ساختاری در ایران جهت اکتشاف این کانسار ها می باشد . محیطهای تکتونیکی عمده تشکیل کانسارهای VMS ایران شامل محیط کمانی و سوپراسابداکشن می باشند . محیط کمانی (شامل محیطهای کمانی آغازین، ریفتهای کمانی یا درون کمانی و حوضه های پشت کمانی ) در زمانهای پروتروزوئیک، مزوزوئیک و سنوزوئیک مهمترین محیط تشکیل اغلب تیپ های VMS به جز تیپ مافیک ) در ایران است . کانسارهای VMS در پهنه های سنندج -سیرجان و ارومیه – دختر به ترتیب در کمانهای ماگمایی مزوزوئیک و سنوزوئیک ناشی از فرورانش پوسته اقیانوسی نئوتتیس به زی ر صفحه قاره ای ایران تشکیل شده اند . از آنجا که سنگ های آتشفشانی مزوزوئیک و سنوزوئیک در ایران گسترش زیادی بویژه در پهنه های سنندج –سیرجان، ارومیه-دختر، ایران مرکزی و شرق ایران دارند و از طرف دیگر تمام انواع ذخایر تیپ VMS در ایران شناسایی شده اند، لذا ضروری است که اکتشاف این تیپ از کانسارها در ایران مورد توجه جدی قرار گیرد.