سال انتشار: ۱۳۹۰

محل انتشار: همایش بین المللی دانش سنتی مدیریت منابع آب

تعداد صفحات: ۱۰

نویسنده(ها):

مجتبی کاویان – کارشناس ارشد مرمت و احیای ابنیه و بافت های تاریخی، مدرس دانشگاه تربیت م

چکیده:

تقسیم سهم آب با استفاده از زمان بندی همراه با افت و خیز های طبیعی که در مسیر جریان آب ایجاد می شود، شرایطی را پدید می آورد که مدیریت سنتی این منابع آب را تا حدودی پیچیده می کند.در این میان تمهیدات تکنولوژیکی که برای تنظیم زمان بندی و شدت جریان آب در مواجهه با الزامات طبیعی و شرایط مصنوعی دیده شده است، بسیار قابل توجه بوده که یکی از آن ها مراقبت از زمان بندی آب در آسیاب های آبی می باشد که در مسیر قنوات ایجاد شده اند. در شهر تاریخی بشرویه (میان فردوس و طبس) و در مسیر تاریخی بشرویه به رقه، قنات هایی وجود دارد که در گذشته وظیفه آب رسانی به بشرویه را عهده دار بوده و امروزه نیز آب بسیاری از باغات این مسیر را تأمین می کند. در مسیر یکی از مهم ترین این قنات ها، هفت آسیاب وجود داشته است که چهارتای آنها هم اکنون مشغول به کار می باشند. با طرز کار آسیاب آبی و تجمیع اختلاف سطح برای استفاده از نیروی وزنی آب، آشنا می باشیم. لیکن می دانیم که تنظیم زمان کارکرد و تعطیلی آسیاب بر عهده آسیابان بوده و ارتباطی به زمان بندی های آب کشاورزان نداشته است. لذا هر زمان که لازم بوده که تغییری در مسیر آب ایجاد شود، در حالت طبیعی تأخیری (شکستی موقت) در آب رسانی صورتمی گرفته است که پس از رسیدن آب در جریان جدید، از میان می رفته است. لازم به ذکر است که تأخیر به معنای هدر رفتن آب نیست. زیرا که آسیاب آبی، چیزی از آب کم نمی کرده است. اما اگر این تأخیر، اگر در میان دو سهم آب از دو نفر پدید می آمده، مطلوب کشاورزان نبوده است. زیرا که زمان بندی سهم های آب را به هم می زده است. جهت بر طرف کردن این تأخیر، تمهیدی در آسیاب های آبی صورت گرفته است که در عین سادگی برای مدیریت منابع آب بسیار ارزشمند می باشد و مقاله حاضر به این تکنیک می پردازد.