سال انتشار: ۱۳۹۱

محل انتشار: اولین همایش منطقه ای معماری و شهرسازی

تعداد صفحات: ۱

نویسنده(ها):

مهدی عربی – عضو هیأت علمی دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی تهران – دانشکده مهندسی عمر
رویا اقبال – مدرس مراکز تربیت معلم و دبیر رسمی آموزش و پرورش منطقه ۶ تهران

چکیده:

طی دهه های اخیر به تدریج محلات نابسامان و سکونتگاههای غیررسمی، به طور عمده در حاشیه شهرهای بزرگ کشور، خارج از برنامه رسمی توسعه شهری و به صورت خودرو شکل گرفته و گسترش یافته است. این محلات خودرو یا حاشیه نشین، بهبیان درست تر اسکان غیررسمی نامیده شده اند و کارکرد اصلی آنها تامین زمین و الگوی ساخت متناسب با توان مالی گروههای کم درآمد اغلب مهاجر است. این گونه سکونتگاهها که سیمای نازیبا، خدمات ناکافی و ساکنان کم توان و مشاغلی نامطمئن دارند ،محیطی آماده برای پذیرش نابهنجاری های اجتماعی و باز تولید فقر فراهم می سازند و خطر پذیری بالایی در برابر سوانح طبیعیدارند. کلان شهراراک نیز از جمله شهرهای بزرگ کشور است که به لحاظ وجود شرایط و مسائل حاشیه نشینی از نظر مدیریت شهری و راهبردی و نیز موفقیت یا شکست در اجرای طرحهای توسعه ی خود، با مسائل، مشکلات و موانع جدی روبروست. مقالهحاضر نیز به بررسی ویژگیهای حاشیه نشینی و سکونتگاههای غیررسمی در کلانشهرصنعتی اراک پرداخته و ابعاد مختلفی ازسکونتگاههای انسانی متأثر از فقر را مورد بررسی کمی، کیفی و میدانی- کاربردی قرارداده است. همانند بسیاری از شهرهای کشور که با مسئله اسکان غیر رسمی و حاشیه نشینی روبرو می باشند، در این شهر نیز بخشی از بافت شهری، عمدتا مهاجرین روستایی و تهیدستان شهری را در خود جای داده و بدون مجوز و خارج از برنامه ریزی رسمی و قانونی توسعه شهری ) طرحهای جامع و تفصیلی ( در درون و خارج از محدوده قانونی به صورت خودرو به وجود آمده است؛ سکونتگاههای مذکور، عمدتاً فاقد سند مالکیت بوده و از نظر ویژگیهای کالبدی و برخورداری از خدمات و زیر ساختهای، شهری شدیداً دچار کمبود هستند. در بعد مطالعاتجمعیتی نیز شاخص هایی مانند: بعد خانوار، خانوار در واحد مسکونی، نسبت جنسی، تراکم جمعیت و جوانی جمعیت، در محلات مختلف شهر اراک بررسی شد. در بسیاری از موارد، نقشه های پهنه بندی نشان داد که محدوده های پیرامونی بافت مرکزی، خصوصاً بخش شمال غربی، غرب و جنوب، از استاندارد شاخص های ذکر شده برخوردار نیستند. به طوریکه در این مناطق عمدتاً تراکمساختمانی پایین به همراه تراکم جمعیتی بالا، شاخص خانوار در واحد مسکونی بیش از یک، قابل مشاهده است. بررسی نسبتجنسی شهر و میزان جوانی جمعیت حاکی از این است که محدودههای یاد شده دارای نسبت جنسی بیش از میانگین شهر و تمرکز گروههای سنی فعال و جوان می باشند. از نظر شاخص بعد خانوار نیز نواحی فوق الذکر دارای بعد خانواری بیش از ۵ نفر میباشند که در مقایسه با سایر مناطق شهر اختلاف زیادی را نشان می دهد. از جمله محلات قرار گرفته در بافت پیرامونی، می توان به کوی ولیعصر، رودکی، شهدای صفری، فوتبال، داوران، ۰۲ متری میقان، شهرک شهید مصطفی خمینی و قنات ناصری و … اشاره کرد. نظر به اهمیت و شرایط خاص و بحرانی سکونتگاههای غیر رسمی این شهر، پیشنهاد می شود بخش دولتی با تدابیر لازم و بابکارگیری بخش خصوصی در جهت کنترل و کاهش روند روبه رشد اسکان غیر رسمی در شهر اراک و شهرهای صنعتی مشابهبصورت جدی وارد شود؛ مداخله در این گونه بافتها از نوع ساماندهی و توانمند سازی خواهد بود اصل مشترک در همه انواع مداخله مشارکت مردمی خواهد بود.