سال انتشار: ۱۳۹۱

محل انتشار: دومین کنفرانس برنامه ریزی و مدیریت محیط زیست

تعداد صفحات: ۱۱

نویسنده(ها):

محمدرضا مثنوی – دانشیار گروه مهندسی طراحی محیط دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران
حسین بانگیان – دانشجوی کارشناسی ارشد طراحی محیط زیست، دانشگاه تهران
جلال صرامی – دانشجوی کارشناسی ارشد طراحی محیط زیست، دانشگاه تهران
امیر راه ساز – دانشجوی کارشناسی ارشد طراحی محیط زیست، دانشگاه تهران

چکیده:

مهاجرت از محیط های روستایی به محیط های شهری یک پدیده جهانی است که باعث رشد بی اندازه شهرها و حاشیه نشینی می شود. از دلایل مهم مهاجرت از مناطق روستایی به محیط های شهری فشارهای اقتصادی است. منظر روستایی و حاشیه شهری که در برگیرنده زمین های کشاورزی، باغستان ها یا اراضی بایر می باشد، بسته به موقعیت جغرافیای شهر، پیشینه تاریخی و سیمای اکولوژیک سرزمین از اهمیت خاصی برخوردارند که بدلیل رشد جهشی شهرها اغلب در معرض تنزل ارزشهای محلی، کشاورزی، اکولوژیک و افزایش ارزش آن ها برای تقاضا توسعه شهری به نظر می رسند. درک و حفظ سیستم های اکولوژیک و همچنین حفظ تنوع اکولوژیکی و اطمینان از پایداری محیط زیست، که بویژه برای مناطق خشک و نیمه خشک، بدلیل محدودیت منابع طبیعی، حائزاهمیت می باشد. حفظ اکوسیستم ها برای توسعه پایدار و تداوم حیات ارزشمند است و جایی که تخریب زیست محیطی سریع و اغلب غیر قابل برگشت آغاز می شود، ضرورت توجه به آن را دو چندان می کند. در این راستا نگرش مشارکتی و ارتباطی که شامل نیازها و ترجیهات محلی و سازگاری با بستر منطقه ای و محلی می باشد، ساز و کار اصلی، باز تعریف عرصه های ذکر شده و شیوه طراحی در آن ها است . یکی از راه های حفظ و ارتقاء اکوسیستم های شهری تقویت مفهوم کشاورزی شهری است. بر اساس تعریف، یک سیستم پایدار و کارآمد در جهت پاسخ به نیازهای اکولوژیکی و اقتصادی شهر بوده و با برگرداندن هویت و حس مکان به مناظر کشاورزی وحاشیه های تخریب شده و یا در آستانه تخریب از تغییر کاربری و نابودی آن جلوگیری می نماید. علاوه بر آن می تواند به احیا و بازسازی این مناظر و در نتیجه به پایداری محیط شهر منجر گردد. در بیشتر کشورهای توسعه یافته، کشاورزی شهری به عنوان تفریح و سرگرمی و موقعیتی که افراد جامعه با کار کشاورزی از تنش های شهری دور شده و به آرامش میرسند، دیده می شود و قلمرو آن را زمین های کوچک رها شده در بخش های میانی شهر با تراکم ساختمانی بالا می دانند. حال آنکه کشاورزی شهری در تعریف صحیح خود، طرحی فراتر می باشد. براساس تعریف FAO درک صحیح از کشاورزی شهری این گونه است که تنوع فعالیت های کشاورزی و خانگی منجر به امنیت غذایی(food security) و ایجاد در آمد(to creat income) شود. قلمرو آن حاشیه و داخل شهر شناخته می شود و وجه تمایز آن از کشاورزی روستایی، توانایی آن در یکی کردن اقتصاد شهر و سیستم اکولوژی شهری می باشد. هدف کلی کشاورزی شهری احترام به پتانسیل زندگی سالم، و طبیعت در شهر است و برای رسیدن به این منظور سه هدف دنبال می شود:بهبود و حفاظت ساختار اکولوژیک سرزمین ، استحکام روح و مکان فرهنگی و تاریخی با بازآفرینی اجتماع و مشارکت اجتماعی، اقتصاد شهری. هدف این مقاله تحلیل و تدوین راهکارهای ارتقاء کیفیت اکولوژیک محیط شهری با استفاده از ظرفیت های بومی و محلی و با تاکید بر فضاهای رهاشده یا متروکه پیرامون شهری به منظور تبدیل آن ها به فرصت هایی برای کشاورزی شهری است. این مقاله با بیان ضرورت حفاظت و احیاء مناظر رها شده پیرامون شهر، به ارائه چارچوب مفهومی و تجربی از کشاورزی شهری می پردازد.