با توجه به اهمیت آب در مناطق خشک و نیمه خشک برای بقای پوشش گیاهی، همچنین وجود گزارش های متناقض در زمینه تاثیر خزهها و گلسنگ ها بر نفوذپذیری خاک و ایجاد رواناب تحقیق حاضر انجام شده است تا عملکرد این دسته ازگیاهان پست را در ارتباط با تاثیر آنها بر نفوذپذیری خاک با استفاده از روشLFA در مراتع قره قیر واقع در ترکمن صحرا مطالعه نماید.

مواد و روش ها

منطقه مورد مطالعه

منطقه مورد مطالعه (مراتع قرهقیر) به مساحت ۸۵۶۰ هکتار در نزدیکی آق قلا در استان گلستان واقع شده است.

وجه تمایز این مراتع از مراتع اطراف منطقه مورد مطالعه وجود گونههای مختلفی از خزه و گلسنگ همراه با گیاهان آوندی در این قسمت میباشد که سیمای خاصی را به وجود آورده است. بر اساس تقسیمبندی اقلیمی آمبرژه، منطقه دارای اقلیم خشک سرد است. بر اساس آمار ۲۶ ساله (۱۳۵۳-۱۳۷۹)، متوسط بارندگی سالیانه منطقه ۲۵۰میلی متر در سال برآورد میگردد. بیشترین مقدار بارندگی در دی – بهمن و کمترین آن در تیر – مرداد میباشد.

میانگین روزانه دمای منطقه ۱۷/۴ درجه سانتیگراد و مقادیر مطلق حداکثر و حداقل آن به ترتیب ۴۲/۸ و – ۵/۳۶ درجه سانتیگراد است.

دامنه ارتفاعی منطقه بین ۱۵ – ۴۷ متر بالاتر از سطح دریا میباشد. از نظر ژئومرفولوژی، منطقه شامل تیپ تپه ماهورهای لسی است. لسهای منطقه از رسوبات بادی دوران چهارم زمین شناسی (کواترنر) و آخرین پسروی یخچالی میباشد که بر اثر طوفانهای شدید دورههای گرم و خشک بین یخچالی از سمت بیابان قرهقوم ترکمنستان به طرف ارتفاعات البرز کپه داغ حمل و به صورت صفحاتی ترسیب شدهاند .(۱)

روش تحقیق

به منظور بررسی نفوذپذیری در خاک دارای خزه – گلسنگ و بدون آن از روش ارزیابی عملکرد اکوسیستم که بر اساس دستورالعمل تانگوی (۱۹۹۴) برای ارزیابی وضعیت خاک مرتع میباشد (۱۳) استفاده شد. در این روش، کهعموما در مرتع برای ارزیابی استحکام۱، نفوذپذیری- رواناب۲ و چرخه مواد۳ خاک مورد استفاده قرار میگیرد، ترانسکتهایی با طول معین (بسته به چگونگی تغییرات عوامل محیطی و پوشش گیاهی) مستقر شده و در طول آنها پلاتهایی قرار داده شد. سطح، تعداد و فاصله پلاتها از یکدیگر نیز تابع چگونگی پراکنش و تغییرات پوشش گیاهیاست. در داخل هر یک از پلاتها و بر اساس دستورالعمل، به هر یک از فاکتورهایی که نشان دهنده استحکام،

نفوذپذیری – رواناب و چرخه مواد خاک هستند امتیازاتی داده شد. ارزیابی وضعیت خاک از نظر عوامل مذکور بر مبنای امتیازات به دست آمده است. برای ارزیابی فوذپذیری- رواناب در این روش، از ۵ پارامتر استفاده میشودکه عبارتند از: میکروتوپوگرافی، بافت خاک، طبیعت سطح خاک۴، مقدار خار و خاشاک۵ و پوشش سطح خاک۶ منظورپوششی است که بر مسیر جریان آب در سطح خاک تاثیر گذاشته و آن را عوض می کند). هر یک از این فاکتورهاخود دارای کلاسهایی بوده و بر اساس قرار گرفتن در هر کلاس امتیازی به آنها داده میشود. با استفاده از این روش، امتیازات با توجه به حداقل و حداکثر امتیاز (۵-۲۶) در نهایت به درصد تبدیل شده و نفوذپذیری – رواناب خاک دارای پوسته بیولوژیک و بدون آن با هم مقایسه می شوند. در این مطالعه مجموعا ۷۲ پلات ( ۳۶ پلات ۱ متر مربعی با فاصله ۱۰ متر از هم بر روی ۶ ترانسکت در خاک دارای خزه – گلسنگ و ۳۶ پلات به همان شکل در خاک بدون خزه – گلسنگ) برای ارزیابی نفوذپذیری خاک مورد استفاده قرار گرفت. از آنجایی که مطالعه در یک

منطقه با اقلیم، توپوگرافی و خاک مشابه انجام شد، بنابراین تفاوت نقاط مورد مقایسه در حضور و عدم حضور خزه – گلسنگ بود. با استفاده از آزمون t میانگین دادههای به دست آمده از خصوصیات مورد مطالعه در خاک قسمت های دارای خزه – گلسنگ و بدون خزه – گلسنگ مورد مقایسه قرار گرفتند.