آزادی

امام خمینی (ره ) آزادی بیان و قلـم و فکـر و اندیشـه را از دسـتاوردهای مهـم انقـلاب و مـوثر در استقلال می دانستند. ایشان رفع اختناق ، ایجاد فضای آزاد و گشوده شدن درهـای زنـدانهای جهنمـی بـه روی علما و روشنفکران را از پیامدهای انقلاب اسلامی بر می شمردند و بـا اعتقـاد بـه اینکـه حکومـت اسلامی مظهر حاکمیت مردم و قدرت آنان اسـت بـر آزادی اجتماعـات و انتخابـات و مراجعـه بـه آرای عمومی تاکید داشتند که در این رابطه بر صراحت اعلام می داشتند: « ما موافق رژیـم آزادی هـای کامـل هستیم » (مصاحبه امام (ره ) با روزنامه فرانسوی فیگارو ٢٢ مهر ١٣۵٧) از سوی دیگـر، حضـرت امـام بـر تحقق نهادهای جامعه مدنی از قبیل احزاب و رسانه ها تاکید عمده داشـتند. (مصـاحبخ امـام بـا روزنامـه ایتالیایی کوریره دلاسرا در ١١ آبان ١٣۵٧) به شرط آنکه این آزادی منجر به هدایت عمـومی گـردد آنجـا می فرمایند: « مطبوعات باید یک بنگاه هدایت باشند یعنی به صورتی که اگـر دسـت مـردم بیفتـد مـردم هدایت شوند» (صحیفه ، جلد ١٨ ص ۶۵).

 گسترش مشارکت سیاسی

امام خمینی (ره ) پیش شرط عمده تحقق مشارکت سیاسی گسترده مردم را رفع اختلافات داخلـی و وحدت اقشار و اجتماع آنان با یکدیگر در کمال آرامش می دانستند ( صحیفه ، ج ٨ ص ١٢۶) که بهترین ثمره و برکت نهضت از نظر ایشان به شمار می آمد. پیش شرط دیگر تحقق مشـارکت سیاسـی، افـزایش خودآگاهی عمومی است . امام خمینی معتقد است که تحول روحی عظیم در ملت منجر به از بـین رفـتن خودباختگی و آگاهی مردم مسلمان به قـدرت خـود گردیـده اسـت (همـان ، ج ١۵ ص ٧۴ و ج ١٧ ص ١٨٩) که این مر موجب ارتقاء خودباوری و افزایش مشارکت سیاسی شده است .

در رابطه با مظاهر مشارکت سیاسی، امام خمینی احیاء شخصیت زن و حضور آن همگام با مـردان در تمامی مسائل اجتماعی و همدوش بودند مـردان و زنـان در فعالیـت هـای اجتمـاعی و سیاسـی را از برکات مهم نهضت بر می شمردند (همان ، ج ١٨  ص ٢۶۴) و معتقدند که در حکومت اسلامی با شرکت دادن زنان در امور اجتماعی، به مقام والای آنها ارزش نهاده می شود.

از دیگر مظاهر مشارکت سیاسی – گسترده مردم می توانند به احیای سنن فرامـوش شـده از قبیـل برپایی نماز جمعه اشاره کرد (همان ، ج ١٧ ص ٨٢). به نظر امـام (ره ) مشـارکت سیاسـی مـردم در امـورد سیاسی – عبادی مثل نمازجمعه که موجب اتحاد و همفکری آنان و مقابله با توطئه های دشـمنان اسـلام می شود از ثمرات نهضت اسلامی ایران محسوب می گردد. ( همان ، ج ١٧ ص ٨٢ )

از جمله نتایج و پیامدهای مشارکت سیاسی مردم از نظر امام مـی تـوان بـه رشـد روحیـه ابتکـار، خلاقیت ها، استعدادها و ابتکارات در زمینه های ادبی، نظامی، علمی، فنی و آموزشی اشاره کرد ( همـان ، ج ١۵ ص ٢٠٧) ازدیگر نتایج انقلاب می توان آشکار شدن ماهیت برخی گروههـا و جریانهـای مخـالف بویژه منافقان را مورد مداقه قرار داد چرا که آنان به گرایش به خشونت و جلـوگیری از بازسـازی مـانعی عمده بر سر راه مشارکت سیاسی – اجتماعی تلقی می شدند و در اثر چنین عملکردی بود که مردم ایران به ماهیت آنان پی بردند و به دنبال این روشنفکری بود که برخی جوانان از خواب غفلت بیـدار شـدند و همگام با عامه مردم به بازسازی انقلاب اهتمام نمودند.