مبانی نظری

واژه ی «ارزش یابی ۱ » از نظر لغـوی بـه معنـای «تعیـین ارزش چیـزی اسـت ». ایـن واژه در زبـان فارسی به صورت های مختلفی از جمله : «ارزیابی »، «سنجش ۲» و« اندازه گیری ۳» به کار رفته است . در مورد سیر تحول ارزش یابی ، می توان گفت که مدارک و اسناد تاریخی ، از گذشته های دور حاکی از این است که از حدود ۴۰۰۰ سال پیش در چین ، ایـران و یونـان باسـتان در مـوارد گـزینش نیـرو برای پزشکی ، پرسنل اداری ، معلمی و… امتحان و ارزش یابی بـه عمـل مـی آورده انـد (معـین ،۱۳۷۱:

.(۳۷۴

نخستین مطالعه ی ارزش یابی ، به صورت رسمی و نظـام منـد، توسـط « جـوزف مـایر رایـس  » (۱۸۹۷) در مورد عملکرد درست نوشتن حدود ۳۰۰۰ دانش آموز امریکایی صورت گرفته است . در آغاز قرن بیستم ، ارزش یابی آموزش ، بیش تر شامل آزمودن ۵ دانش آموزان بوده است در این زمان ، آزمون های استاندارد شده ۶ رواج زیادی پیدا کرد. در طی سال های ۱۹۳۰ – ۱۹۴۵ رالـف تـایلر بـا تأکید بر برنامه های درسی ، ارزش یابی را فرایند انطباق اهداف و عملکردهای برنامه دانست . به نظـر وی ، قضاوت در مورد موفقیت یا عدم موفقیت برنامه ی آموزشی باید حـول هـدف هـای آموزشـی مشخصی انجام پذیرد. او اولین بار تعریـف مشخـصی از ارزش یـابی آمـوزش ارایـه داد (کیـامنش ، ۱۳۷۰: ۱۱۷). پس از رالف تـایلر، افـرادی نظیـر متفـسل و مایکـل ۷ (۱۹۶۷) و هامونـد۸ (۱۹۷۲) بـه گسترش شیوه ی او پرداختند. دوره ی ۱۹۳۰ تا ۱۹۴۵، رشد ارزش یابی کند بوده اسـت ؛ از ۱۹۴۵ تـا اواسط دهه ی ۱۹۷۰ دوره ی انفجار فعالیت ارزش یابی بوده است و از اواسط دهـه ی ۱۹۷۰ بـه بعـد، ارزش یابی آموزش به عنوان رشته ای مجزا به رسمیت شناخته شده است . پس از ایـن کـه در دهـه ی ۱۹۶۰ آموزش های ضمن خدمت و حرفه ای مورد توجـه سـازمان هـا قـرار گرفـت ، دونالـد کـرک پاتریک ۹ نیز به مشخص کردن نتایج مورد انتظار از اهداف در چند سطح پرداخت . وی معتقـد بـود که تحقق اهداف باید در سطوح واکنش شرکت کنندگان نسبت بـه برنامـه ی آموزشـی ، یـادگیری آنان در فرایند برنامه ، تغییر رفتار سازمانی در محل کار و تغییرات فرایندهای سازمانی ، اندازه گیری شود (هدایتی ، ۱۳۸۵: ۱۱۶).