سال انتشار: ۱۳۹۰

محل انتشار: اولین همایش منطقه ای توسعه منابع آب

تعداد صفحات: ۲۲

نویسنده(ها):

محمدرضا بابایی ابرقویی – کارشناسی ارشد علوم سیاسی

چکیده:

آب اولین نیاز حیاتی انسان و همه موجودات زنده می باشد، بر اساس آیات قرآن کریم، سازمان و قوام آفرینش الهی برآب نهاده شده است. تهیه اطمینان بخش آن برای مصارف خانگی، کشاورزی و صنعتی از دغدغه های دائمی بشر بوده و منابع آب دائمی در ایجاد سکونتگاه ها و رشد فعالیتهای اقتصادی سهم مهمی داشته اند. در متغییرهای جغرافیایی که یکی از عوامل واگرایی و تهدید امنیت منابع می باشد، متغییر آب جایگاه خاصی دارد که گاهی به صورت؛ اختلاف در مالکیت آب، اختلاف در مکان خط تقسیم آب، عدم دسترسی دولت محاط در خشکی به آبهای آزاد، رودخانه های مارپیچ در مرز، جابجایی مسیر آب، جلوگیری از جریان آب رودخانه به کشور همسایه توسط کشورهای بالادست، باعث تنش و تهدید منابع بین کشورها شده است. در این مقاله به بررسی متغییر آب و مسایل پیرامون آن بویژ مسایل مربوط به تهدیدات توسعه منابع آب در خاورمیانه پرداخته می شود. تهیدات منابع آب به دو صورت ممکن است مشاهده شود؛ یکی استفاده از روشهای خشونت بار برای حل اختلافات مربوط به آب در جوامع کوچک و محلی در مورد حقابه به ویژه درمناطق گرم و خشک که به صورت موروثی هم درآمده و دوم آنکه در سطح بین الملل گاهی ایجاد محدودیت توسط یک کشور همسایه می تواند موجب تحریک احساسات ملی گرایانه و به همراه آن بروز احساسات خصمانه علیه کشورخاص گردد. لذا ریشه بسیاری از تنشها در مقوله آب می گنجد. امروزه اختلاف بر سرمنابع آبی صرفا مصرف آن در بخش کشاورزی، آب شرب، مصارف خانگی و صنعتی نیست، بلکه گاهی موضوع کشتیرانی، تردد و حمل و نقل از مرزهای مشترک آبی تا رسیدن به آبهای آزاد بین المللی نیز تنش زا شده است. در منطقه خشک و بی حاصل خاورمیانه آب از اهمیت استراتزیک برخوردار است که می تواند دلیلی برای دشمنی و اقدامات خصمانه و بهانه جنگ باشد. کشورهای مصر، اردن ، اسرائیل، مناطق اشغالی ، ترکیه ، سوریه، عراق، شبه جزیره عربستان و ایران … به صورت بالقوه و بعضی بالفعل با مشکل آب از بعد داخلی و خارجی دست و پنجه نرم می کنند. تاکنون جنگهایی در خاورمیانه به خاطر مالکیت و یا تصاحب آب و یا استفاده تجاری و امنیتی از رودخانه ها رخ داده است که جنگ شش روزه اعراب و اسرائیل، جنگ ۸ ساله عراق علیه ایران و … بارزترین آنهاست. حوزه های آبی رود نیل ، رودهای دجله وفرات، رود اردن ، لبنان ، فلسطین اشغالی، بلندی های جولان، اروندرود و هیرمند دربین کشورهای همسایه مورد اختلاف وتهدید می باشند. مصرف بی رویه آب، نبود مدیریت صحیح در مصرف و عدم سرمایه گذاری مشترک منطقه ای، همگی تهدیداتی برای توسعه منابع آب در آینده خاورمیانه می باشند. البته نهادهای تخصصی ذی ربط می توانند با همکاری های بین المللی، منطقه ای و ملی در حفظ و توسعه منابع آبی تلاش نموده و به نگرانی های موجود در خاورمیانه پایان دهند