سال انتشار: ۱۳۹۰

محل انتشار: همایش بین المللی دانش سنتی مدیریت منابع آب

تعداد صفحات: ۸

نویسنده(ها):

مهدی رحیمیان – کارشناس ارشد مهندسی اکتشاف معدن، شرکت آب منطقه ای سمنان
داود دیواندری – کارشناس زمین شناسی
محمدابراهیم ذاکری – کارشناس زمین شناسی

چکیده:

مقدار آب حاصل از نزولات آسمانی در ایران حدود ۴۰۰ میلیارد متر مکعب است که از این میزان ۳۱۰ میلیارد متر مکعب درسطح ۸۷۰ هزار کیلومتر مربع از حوزه های آبخیز کوهستانی و۹۰ میلیار متر مکعب در سطح ۷۷۸کیلومتر مربع مناطق دشتی می باشد. توزیع نامناسب زمانی و مکانی بارش و بالا بودن میزان تبخیر و تعرق به بحران آب در کشور ما می افزاید که همواره از دیرباز در سرزمین تاریخی ما وجود داشته است. نتیجتا با توجه به منابع محدود آب در کشور، تقسیم آب و نقش آن همواره سهمی تعیین کننده داشته و از مسائل اقتصادی و اجتماعی-سیاسی بوده است. مالکیت و حقابه ها حقوقی خاص در مساله آب بوجود می آورده است. اما به دلیل پیچیدگی این نوع مالکیت در بسیاری از مناطق در حل مساله آب با دشواری و ناتوانی مواجه بوده اند. در چنین مواردی شیوه های سنتی ابداعی پیشینیان توسط برجسته ترین دانشمندان زمان در مورد نحوه تقسیم آب و سهم حقابه بران منطبق بر مناسبات اجتماعی و اقتصادی طبیعی هر محل کلید حل اینگونه معضلات بوده است و بسیاری از آنها سال ها و حتی در مواردی قرن ها دوام یافته اند. از جمله نظامهای تقسیم آب در کشور می توان به روش تقسیم آب در زاینده رود اصفهان مربوط به دوران صفویه و نظام تقسیم آب در سمنان اشاره نمود. در این مطالعه به نظام سنتی تقسیم آب وچگونگی اختصاص آب به حقابه بران در شهر سمنان پرداخته شده است. شیوه سنتی تقسیم آب در سمنان، از قرن ها پیش تا کنون رایج و مورد استفاده بوده است. اقلیم استان سمنان به لحاظ هوا شناسی گرم و خشک است و همواره مسائل مربوط به آب در این منطقه توام با حساسیت بالا و به ناچار با سخت گیری همراه بوده است. تقسیم آب به صورت سنتی توسط آب پخش کن بر روی رودخانه گلرودبار انجام می گردید و نهایتا پس از تقسیم آب رودخانه در محل پارا (آب پخش کن) توسط شش نهر اصلی به شش استخر که در حقیقت منابع اصلی آب کشاورزی در مناطق مختلف بوده است هدایت می گردید و از آنجا با توجه به حقابه هر فرد میزان کل سهم افراد در هر روز تعیین و تخصیص داده می شد