ایات اکل مال به باطل

مال، قوام زندگی است. از این رو اگر از آن درست استفاده نشود باعث هلاکت و نابودی مردم و از هم گسستگی جامعه میشود. آیاتی در قرآن داریم که اشاره به به مصرف صحیح و مشروع اموال در زندگی و نهی از استفادههای ناروا و تصرفات ظالمانه و غاصبانه را در اموال دارد که به بیان و بررسی این آیات می پردازیم:

ْ بِالْباطِلِ وَ »تُدْلُوا بِها إِلَی الْحُکﱠامِ لِتَأْکُلُوا فَریقاً مِنْنﱠاسِأَمْوالبِالْإِثْمِ وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ« (بقره، .(۱۸۸

»اموال یکدیگر را به ناشایست نخورید و آن را به رشوه، به حاکمان ندهید، تا بدان سبب، اموال گروه دیگر را به ناحق بخورید و شما خود می دانید.«ْوالَکُمْ بَیْنَکُمْ» بِالْباطِلِ إِلاﱠ أَنْ تَکُونَ تِجارَهً عَنْ تَراضٍمْمِنْکُوَلاتَقْتُلُوا ُسَکُمْ إِنﱠ اللﱠهَ کانَ بِکُمْ رَحیماً« (نساء، .(۲۹

»ای کسانی که ایمان آوردهاید، اموال یکدیگر را به ناحق نخورید، مگر آن که تجارتی باشد که هر دو بدان رضایت داده باشید و یکدیگر را مکشید. هر آینه، خداوند با شما مهربان است.«

نَ الْأَحْبارِیاأَیﱡهَاوَ»الرﱡهْبانِالﱠذینَآملَیَأْکُلُونَ أَمْوالَ النﱠاسِ بِالْباطِلِ وَ یَصُدﱡونَ عَنْ ﱠذینَ یَکْنِزُونَ الذﱠهَبَ وَ الْفِضﱠهَ وَسَبیلِلایُنْفِقُونَهااللﱠهِفَبَشﱢرْهُمْفی بِعَذابٍ أَلیمٍ«

(توبه، .(۳۴»ای کسانی که ایمان آوردهاید، بسیاری از حبران و راهبان (دانشمندان) یهود و نصاری) اموال مردم را به ناحق میخورند و دیگران را از راه خدا باز میدارند و کسانی که زر و سیم میاندوزند و در راه خدا، انفاقش نمیکنند، به عذابی دردآور، بشارت ده« با توجه به تفاسیر و شأن نزول این آیات درمییابیم که موارد این آیات و شأن نزول آنها یکسان نیستند چراکه آیه اول بیشتر ناظر بر حرمت رشوه خواری و کارهایی است که سبب میشود قاضی به نفع یکی از دو طرف دعوا به ناحق حکم کند (مترجمان، ۱۳۶۰، ج۲، ص(۲۲۵ و آیه دوم اشاره دارد به ربا و رباخواری و معاملات حرام و فاسد (حلی، ج۲، بی تا، ص(۹۰۶ و آیه سوم، زورگویی و غصب و تزویر راهبان و احبار را بیان میکند.

با این حال، این آیات در دو نکته وجه اشتراک دارند یکی اینکه اشاره به باطل و موارد اکل مال به باطل اشاره شده است دیگر اینکه در هر سه آیه با صراحت و روشنی نهی از اکل مال به باطل شده است.

واژه اکل: به معنی خوردن است ولی در این آیه مانند بعضی موارد دیگر، معنی وسیعی دارد که هرگونه تصرفی را شامل میشود و خوردن مال مردم و خود انسان به ناحق، یک مصداق بارز آن است. (طباطبایی، ۱۳۷۴، ج۴، ص.(۵۰۱