گزاره های نظری نهایتاً معیارهای حسن شناسی و زیبایی شناسی را تبیین می نمایند و گزاره های عملی در نهایت فلسفه هنر و هنرمندی را بیان می نمایند و ویژگی های آثار معماری و ارزیابی آنها،  رابطه آثار معماری را با مخاطبین و بهره برداران مورد توجّه قرار می دهد.

اصول و روابط گزاره های نظری،  عملی و آثار معماری

اصول و روابط گزاره های نظری،  مبتنی بر معرفت شناسی اسلامی و کلام الهی معصومین (س)،  گزاره های حقیقی ،  کلی ،  فهمی ،  قطعی و غیر وابسته به انسان و مجموع شرایط زمانی و مکانی بوده و گزاره های عملی ، گزاره هایی ذووجهین و برزخی هستند،  یعنی از بعد مرجع و در ذهن معمار،  نظیر گزاره های نظری بوده و به محض  مشخص شدن مخاطبین و نوع عملکرد بنا و سایر شرایط زمانی و مکانی ،  گزاره هایی اعتباری،  نسبی و وابسته به اراده و اجتهاد معمار و مجموع شرایط زمانی و مکانی می شوند،  موضوعات سه گانه فوق و اصول آنها که رابطه ای عّلت و معلولی و طولی دارند،  در (نمودار شماره ٧ ) ارائه شده است .

اولین نکته در مباحث علوم انسانی و فرایند طرّاحی معماری،  نقد و ارزیابی مکاتب فکری از بعد هستی شناسی ،  انسان شناسی و حاصل زیبایی شناسی آن مکاتب است از آنجا که بعد از قرون وسطی در اروپا و در رویکرد فیلسوفان شاخص آن نظیر دکارت و کانت ،  مباحث فلسفی از شناخت شناسی انسان و ابزار و شیوه های معرفت شناسی آغاز می شود،  ما برای تحقق یک بررسی تطبیقی و از آنجا که در فرهنگ اسلامی ،  کسی که خود را شناخت خدای خود را هم خواهد شناخت ٢ از همین زاویه مکاتب را از شکاکان و نسبی گرایان تا دیدگاه اسلامی که مدعای «تبیین کننده همه پدیدارها»٣ است مورد مواجهه و ارزیابی قرار می دهیم .۴ (نمودار شماره ٨)