سال انتشار: ۱۳۹۰

محل انتشار: دومین کنفرانس ملی پژوهشهای کاربردی منابع آب ایران

تعداد صفحات: ۱۶

نویسنده(ها):

علی مریدی – دکترای مدیریت منابع آب، کارشناس ارشد شرکت مهندسی مشاور مهاب قدس
امین سارنگ – دکترای عمران محیط زیست، مشاور ارشد شرکت مهندسی مشاور مهاب قدس و مدیرع
میترا توفیق – کارشناس ارشد مهندسی محیط زیست، مدیر بخش محیط زیست شرکت مهندسی مشاور م
لیلا افتخاریان – کارشناس ارشد سازه های هیدرولیکی، شرکت مهندسی مشاور مهاب قدس

چکیده:

بمنظور برآوردحداقل جریان زیست محیطی و میزان رهاسازی آب ازسدها جهت حفظ نیازهای زیست محیطی پایین دست،روشهای مختلفی وجود دارد. این روشها براساس این تفکر شکل گرفتهاند که پس از احداث سد، برای حفظ شرایط طبیعی رودخانه، جریان حداقلی از آب مورد نیاز اکوسیستم پایین دست رهاسازی گردد. از جمله میتوان به روشهای شاخص هیدرولوژیک، روش دسته بندی هیدرولیکی، روش شبیه سازی زیستگاه و روشهای جامع نگر اشاره نمود. روشهای شاخص هیدرولوژیکی، ساده ترین ، سریعترین و پرکاربردترین نوع تعیین جریان زیست محیطی محسوب می گردند و به دلیل اینکه تنها برپایه استفاده از داد ههای تاریخی هیدرولوژیکی جریان استوار هستند، امروزه بعنوان متداو لترین روش جهت تعیین نیاز زیست محیطی پایین دست سدها بخصوص در مراحل اولیه طراحی و مطالعه طرحهای مذکور مورد استفاده قرار می گیرند. روش تنانت یا مونتانا یکی از متداولترین روشهای هیدرولوژیکی محاسبه جریان زیست محیطی دربیش از ۲۵ کشور دنیا می باشد که درکشور ما نیز در سالهای اخیر مورد توجه قرار گرفته است. بررسیهای انجام شده نشان می دهدکه روش مونتانا دربرخی موارد، باماهیت رژیم جریانی رودخانه های ایران مطابقت نداشته واستفاده ازآن بامشکلاتی همراه است. دراین مقاله درراستای تعیین دبی زیست محیطی پایین دست سدها، با توجه به شرایط محیطی و بیولوژیکی محدوده مطالعاتی ، برآورد حداقل نیاز زیست محیطی به روش شبیه سازی زیستگاه با استفاده از مدلسازی هیدرولیکی رودخانه معرفی می گردد. در این روش، ابتدا با انجام مطالعات اکولوژیک منطقه طرح، گونه های شاخص و شرایط کیفی و کمی مورد نیاز برای حفظ حیات گونههای مذکور تعیین گردیده و سپس با استفاده از مشخصات فیزیکی رودخانه در بازه مناسبی از محدوده طرح، به کمک مدلسازی رودخانه (مدل(HEC-RASرابطه دبی و عمق آب مشخص می گردد. سپس با استفاده از تحلیل نتایج مدلسازی در سناریوهای مختلف با استفاده از شاخصهایی چون شاخص شکست و شدت خسارت، حداقل دبی زیست محیطی برآورد می گردد. درمطالعات انجام گرفته در بعضی موارد، دبی محاسباتی به روش فوق نسبت به دبی زیست محیطی مونتانا بیشتر و در برخی موارد کمتر بدست آمده که این امر نشا ندهنده نقصهای موجود در روش مونتانا می باشد. در این مقاله به تعدادی از مطالعه های موردی در این زمینه اشاره شد هاست.