سال انتشار: ۱۳۸۹

محل انتشار: همایش بین المللی فارس در جنگ جهانی اول

تعداد صفحات: ۱۶

نویسنده(ها):

مجتبی خلیفه – استادیار گروه تاریخ دانشگاه بیرجند.

چکیده:

مهدى قلى خان هدایت، مخبرالسلطنه، در سال ۱۲۸۰ ق/ ۱۲۴۲ ش/ ۱۸۶۳ م در تهران متولد شد.او پسر على قلى خان مخبرالدوله – بانى تلگراف ایران- و نیز نوه ى مورخ مشهور دوره ى قاجار،رضاقلى خان هدایت بود. تا سن چهارده سالگى مقدمات علوم را در تهران فراگرفت، سپس بههمراه برادرش مرتضى قلى خان (صنیع الدوله) براى ادامه تحصیل عازم آلمان شد. اما توقف او در آلمان چندان دوام نیاورد و پس از یادگیرى زبان آلمانى به ایران بازگشت. وى اساساْ فردى خودآموخته بود و به رشته هاى مختلفى چون فلسفه، نجوم، ادبیات، موسیقى، ریاضیات، سیاست، شعر، تاریخ و زبان علاقمند و در آن ها متبحر بود.مخبرالسلطنه در سال ۱۳۰۳ ق/ ۱۸۸۵ م معلم رسمى زبان آلمانى در مدرسه ى دارالفنون شد. وى در سال ۱۳۱۰ ق وارد خدمات دولتى در دربار ناصرالدین شاه شد و دو سال بعد ریاستپستخانه، گمرک و تلگرافخانه ى تبریز را عهده دار شد. در سفر دوم مظفرالدین شاه به اروپا در زمره ى ملازمین او بود. هم چنین به گفته ى خودش در سال ۱۳۲۴ ق مقام سلطنت را متقاعد به امضاى فرمان مشروطه کرد و برپایى نخستین انتخابات مجلس شوراى ملى را موجب گردید. وى دو بار به مقام حکمرانى آذربایجان و یک بار به مقام حکمرانى فارس گماشته شد. هم چنیندر سمت هاى مختلف وزارت از جمله وزارت علوم، داخله، دادگسترى، فواید عامه و دارایى خدمت کرد. در دوره ى رضا شاه نیز چند سال مقام نخست وزیرى را عهده دار بود. دو دهه ى ۱پایانى عمر وى نیز صرف نویسندگى شد و سرانجام در سال ۱۳۷۵ ق/ ۱۹۵۵ م درگذشت.هر چند مهدى قلى خان هدایت را سیاستمدارى محافظه کار نامیده اند، ۲به نظر نگارنده وى سیاست مدارى معتدل و میانه رو بود.بیش از نیم قرن حضور فعال مهدى قلى خان در عرصه ى سیاست و فرهنگ ایران، او را به سیاستمدارى با تجربه تبدیل کرده بود. از جمله سمت هاى وى، والیگرى ایالت فارس در شرایط سخت و بحرانى آن ایالت در آستانه ى جنگ جهانى اول بود که موضوع این نوشتار را تشکیل مى دهد.