سال انتشار: ۱۳۸۵

محل انتشار: اولین همایش بین المللی چشم انداز جایگاه موسسات خیریه سلامت در نظام سلامت ایران

تعداد صفحات: ۱

نویسنده(ها):

مهدی اکبریان خوراسگانی – دانشجوی کارشناسی ارشد رفاه اجتماعی
سید حسین محققی کمال – دانشجوی کارشناسی ارشد رفاه اجتماعی
قربان خواجه دادی – دانشجوی کارشناسی ارشد رفاه اجتماعی

چکیده:

فقر و تهیدستی، رنج و تنگدستی، یتیمی و بی سرپرستی، آوارگی و بی پناهی، کج رفتاری و انحرافات اخلاقی، معلولیت و بیماری و… از سالیان دراز در تاریخ بشریت وجود داشته است و روحانیون و کارگزاران و رهبران مذهبی از یک سو و برخی از انسان های متعالی از سوی دیگر نقش بسزایی را در حمایت از نیازمندان و ستمدیدگان، منحرفین و ره گم کردگان ایفا می کردند. درایران باستان نیز اعتقادی نظیر کردار نیک، پندارنیک و گفتار نیک و همچنین عقاید مذهبی آیین زرتشتی در تعالیم اهورامزدا و نظایر آن ایرانیان را در جهت کمک به محرومان و مستمندان ترغیب و تشویق می کرد به گونه ای که اوستا آکنده از قوانین و دستورات اخلاقی در زمینه امور خیریه می باشد.این دستورات اخلاقی و دینی جنبه هایی مهم اما موردی در زمینه ارائه خدمات اجتماعی گروه های خاص جامعه را در بر می گرفت . در شهر های بین النهرین که دارای حکومت نیمه مذهبی و نیمه اشرافی بودند، یکی از مسئولیت های حکومت این بوده است که نوعی سیستم تأمین اجتماعی به عنوان حق مسلم مردم برقرار کند. توجه به حقوق اجتماعی انسان ها و ایجاد سیستم حداقلی معیشت برای تأمین اجتماعی مردم، تفکری عادلانه درارائه خدمات اجتماعی بوده است. در قانون حمورابی: در دوهزار سال قبل از میلاد، مراقبت از زنان بیوه و کودکان یتیم، دفاع از حقوق افراد ضعیف و بی پناه قسمتی از قوانین حمورابی حکمران بابل را تشکیل می داد. این توجه حمورابی را می توان نوعی حمایت اجتماعی به شمار آورد که در آن دوره به اقشار کم در آمد تعلق می گرفت. با ظهور آیین اسلام و نفوذ گسترده آن در ایران اعتقاد بشر دوستانه ملحم از کلام خدا و سنت پیامبر بزرگوار اسلام (ص) در میان رواج یافت. هر چند خلفای بنی امیه و بنی عباس با به کار گماردن حکام ناباب و عدم رعایت شعائر اسلامی به وسیله خود و کارگزاران در سستی ایمان مردم نقش بسزایی داشتند ولی علاقه و عشق به خاندان معصومین، همواره مردم را در حمایت از مستمندان و محرومین جامعه یاری می داد. در سال ۱۳۴۱ وقفنامه ای به نام جامع الخیرات انتشارات یافت. واقف این وقف نامه، سید رکن الدین محقق از بزرگان یزد بوده است. او در این وقف نامه چگونگی رسیدگی و کمک های اساسی به امور بیماران و مستمندان و محرومان را ذکر کرده است و در اصل اولین منبعی است که می توان در مورد مددکاری و امور خیریه با برنامه، از آن یاد کرد. در سال ۱۲۷۸ اولین قانون بلدی کشور به تصویب رسید که به موجب آن نگهداری از کودکان سر راهی به عهده شهر داری ها گذاشته شد و بر اساس ان به تدریج سازمان تربیتی سابق شهر تهران شکل گرفت. در برخی از کتابها سرآغاز خدمات اجتماعی به مفهوم خاص آن در ایران از زمان قاجار و در عصر سلطنت ناصرالدین شاه پس از سفر به اروپا و دریافت ایده هایی می دانند که در همین زمان فکر ایجاد پرورش گاه مطرح و با ارائه طرحی توسط نمایندگان تجار تهران به مجلس اول شورای ملی به نتیجه عملی رسید. به نظر می رسد که هسته اولیهجمعیت خیریه در چهاردهم دی ماه ۱۳۱۹ بوجود آمده است. بر اساس یک سند موجود در وزارت خارجه در این زمان بنگاه خیریه ای که ریاست عالیه آن را فوزیه همسر اول شاه پهلوی به عهده داشته با هدف حمایت از مادران و نوزادان و بینوایان تشکیل می شود. پس از رفتن فوزیه از ایران ثریا همسر دوم شاه ریاست عالیه بنگاه را به عهده می گیرد. و در اول آذر ماه ۱۳۲۲ بنگاه بنامجمعیت خیریه ثریاتغییر نام یافته و فعالیت های خود را محدود به برخی کمک های جنسی از قبیل زغال، لباس و کمک هزینه تحصیلی به خانواده های نیازمند می نماید. قابل ذکر است که جمعیت خیریه ثریا از بدو تأسیس وابسته به بنیاد پهلوی بوده لکن از نظر مالی و بودجه و سایر موارد کاملأ مستقل عمل می کرده است. در سال ۱۳۳۹ ریاست این جمعیت به دنبال ازدواج فرح با شاه به وی محول و نام جمعیت به نام فرح تغییر می یابد. به طور کلی سازمان ها، موسسات و ارگان های مختلف ،مسئولیت ارائه خدمات خیریه به اقشار نیازمند را عهده دار بودند که بیشتر آنها وابسته به دربار و یا وابستگان آنها بودند که اغلب آنها بعد از پیروزی انقلاب منحل و یا در سازمان بهزیستی کشور ادغام شدند. در نگارش این مقاله سعی می شود، دوره های مختلفی که به امور خیریه پرداخته اند را پیش از انقلاب اسلامی ایران؛ بررسی کرده و نقاط تمرکز آنها را نیز ضمن بررسی ارائه دهیم.