با توجّه به مطالب فوق ملاحظه می نماییم ،  از منظر اسلامی نظریه پردازی ها،  در حوزه مباحث نظری،  صرفاً به عنوان نوآوری در تفسیر و تأویل یا تعبیر و تدوین جدید از مضامین متشابه در کلام الهی و معصومین (س) خواهد بود،  ضمن آنکه این دیدگاه ها،  در مقابل نظریات رقیب می تواند نظریه ای جدید و بدیع تلقی شود.

در حوزه مباحث عملی و با توجّه به اصول ده گانه اجتهاد شیعی (نمودار شماره ٣) و مجموع شرایط و عناصر زمانی و مکانی می توان مقوله نظریه پردازی و نوآوری و نقد را،  اجتهاد استنتاج جزئیات از اصول کلی محقق از محکمات احکام و اصول پنج گانه حاکم برآنها استنباط نمود.

و در مقوله ی آثار معماری،  نظریه پردازی و نوآوری،  درخلق و ابداع آثار بدیع و اصیل معماری مطرح است ، با تشریح مبانی نظری آنها و یا نقد و ارزیابی های جدید از آثار معماری.(نمودار شماره ۴)

مجموع موضوعات،  رشته معماری را،  در کلی ترین آنها یعنی مباحث هستی شناسانه و انسان شناسانه که سرچشمه ایده ها و ایده آل های معماران هستند،  تا ویژگی های آثار معماری و ارزیابی تأثیرات آنها بر مخاطبین در نمودار شمار  (۵) ارائه شده است .

در صورتی که بخواهیم مباحث معماری را از بعد اصول حاکم بر آن ها و نوع ارتباط آنها با یکدیگر مورد بحث قرار دهیم ،  سه حوزه کلی حکمت نظری ( گزاره های هستی شناسانه )،  حکمت عملی (گزاره های سبک شناسانه ) و ویژگی های آثار معماری (ارزیابی آثار) را می توان تفکیک نموده و در (نمودارهای شماره ۶)  ارائه نمود.