سال انتشار: ۱۳۹۰

محل انتشار: اولین همایش ملی راهبردهای دستیابی به کشاورزی پایدار

تعداد صفحات: ۱۱

نویسنده(ها):

امیرعباس کمان بدست – استادیارگروه مهندسی آب دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز
رضا علیپور – کارشناس ارشد مهندسی آب دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز

چکیده:

جلوگیری از فرسایش و انتقال بار رسوب در مخازن سدها و مشکلات ناشی از تجمع رسوبات در بهره برداری از سدها ونیروگاهها از توجه خاصی در مدیریت کنترل رسوب حوزه های آبخیز برخوردار است. انتقال رسوب به پشت مخازن سدها باعث کاهش عمر مفید این سازه ها می گردد. احداث بندهای حفاظتی و فعالیتهای بیولوژیکی در حوزه آبخیز باعث تغییرات در زمان تمرکز وضریب نگهداشت خاک شده که در کنترل سیل و انتقال بار رسوب در حوزه ها تاثیر بسزایی دارد. رودخانۀ مرغا با طول ۱۰۵ کیلومتر، یکی از سرشاخه های رودخانۀ کارون بوده که پس از تلاقی با رودخانۀ کارون وارد مخزن سد گدارلندر می شود. حوزه چهاربیشه واقع در شهرستان ایذه یکی از زیر حوزه های آبخیز این سد بوده که رواناب های جاری شده در این زیر حوزه به رودخانۀ مرغا و سپس وارد مخزن سد گدارلندر می شود. حوزه آبخیز چهاربیشه در فصول بارندگی با ایجاد سیلاب موجب فرسایش اراضی منطقه و انتقال رسوبات فراوان به مخزن سد گدارلندر می گردد. در این خصوص برای کنترل سیل و انتقال رسوب به مخزن سد، اقدام به احداث بندهای حفاظتی نظیر بندهای خشکه چین و گابیونی شده است. در این تحقیق با مطالعۀ منطقه و شرایط توپوگرافی و عملیاتهای حفاظتی صورت گرفته در ۷ پارسل(زیر حوزه)تشکیل دهنده حوزه چهاربیشه، تغییرات زمان تمرکز و ضریب نگهداشت و همچنین دبی سیلاب قبل و بعد از اجرای عملیاتهای حفاظتی مورد مقایسه قرار گرفت. در این زمینه پارامترهای تعداد و ارتفاع بندها، گروه هیدرولوژیکی خاک، شیب آبراهه، زمان تمرکز، هیدرولوژی منطقه، تیپولوژی گیاهی، مساحت حوزه و تخریبات صورت گرفته در هر پارسل مورد بررسی قرار گرفته است.با توجه به بررسیهای به عمل آمده می توان نتیجه گرفت با احداث سازه های حفاظتی در پارسل ۴ از انتقال ۹۲ % از رسوبات تولیدی به پایین دست جلوگیری شده است و نیز تغییرات صورت گرفته در پوشش گیاهی و فعالیتهای بیولوژیکی در کنار احداث سازه های حفاظتی تاثیر زیادی در کنترل سیل دارد و اجرای همزمان آنها در حوزه های آبخیز باعث بالا رفتن راندمان کنترل سیل می شود