مقیاس معماری تک بنا :

جهت بنا

اقلیم و اصول اعتقادی ساکنین در جهت گیری و فرم مجموعه ها و عناصر جزئی تر، یا ” تک فضاها ” و بناهای آن زمان، موثر بوده است. بناهای اقلیم سرد و کوهستانی وظیفه تعدیل با شرایط بحرانی هوای خارج (دمای هوا و شدت تابش آفتاب در فصول سرد و گرم) را دارند که بهترین راه حل، فشردگی فرم است و در این منطقه بناها به جهتی باید قرار گیرند که بیشترین انرژی خورشیدی را در طول سال دریافت نمایند[۱۰] (تصویر. (۷

فرم و نحوه استقرار بنا

استقرار بناها با توجه به جهت تابش آفتاب و شرایط اقلیمی متفاوت است. شرایط طبیعی زمین و همجواری با نهر آبشوران و دسترسی ها بیشترین تاثیر را در جهت گیری ابنیه داشته اند. مثلا جهت اصلی در خانه های قاجاری حاج اکبری و صمدی، غربی- شرقی و در خانه های سیدین و معین الکتاب شمالی- جنوبی است.

از طرف دیگر حجم نزدیک به مکعب، محصوریت زیاد حیاط مرکزی، ایوان های سرتاسری، به حداکثر رسانی سطوح افقی جذب حرارت خورشید را در فصول مختلف کنترل می کند( تصویر۸ تا.(۱۰

از نظرکمی، ابعاد حیاط در این ناحیه، مقداری کوچکتر از مناطق فلات مرکزی ایران و کف حیاط ها یک الی یک و نیم متر پایین تر از معبر است تا آب جاری را بتوان سوار باغچه در حیاط نمود. البته پایین تر بودن از سطح معابر باعث حفظ حرارت درون ساختمان نیز می شود، زیرا زمین مانند عایق حرارتی خانه را احاطه و مانع تبادل حرارتی خانه با محیط می شود. [۵]

خانه را از بیرون ( شارع) نمی توان مشاهده کرد، فضاهای سازمان-یافته در این خانه ها در یک تصویر قابل رویت نیستند و حتما باید وارد خانه شد، درون آن چرخید و به طور متوالی به فضاهای متنوع آن دسترسی پیدا کرد